تحلیل خوشه‎ای و ترسیم روندهای موضوعی حوزه محیط‎زیست: مطالعه علم‎سنجی

بررسی ساختار مفهومی پژوهش‎های مرتبط با محیط‎زیست در پایگاه استنادی پایش علم‎وفناوری جهان اسلام (ISC) و شناسایی زیر حوزه‎ها و ابعاد مهم مفهوم محیط‎زیست است. با تحلیل کمی مطالعات مرتبط با این حوزه، ساختار علمی محیط‎زیست از سال ۱۳۷۷ تا ۱۴۰۲ بررسی شد، خوشه‎های اصلی پژوهشی، ابعاد مفهومی و موضوعات کلیدی هر خوشه شناسایی گردید. با بهره‎گیری از فنون علم‎سنجی و تحلیل هم رخدادی واژگان، تعداد ۱۹۸۵ مدرک از پایگاه (ISC) استخراج گردید تا روند پژوهش‎های مرتبط با محیط‎زیست در بازه زمانی فوق شناسایی شود. تحلیل خوشه‎ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختار مفهومی پژوهش‎ها و شناسایی زیرحوزه‎ها و روابط بین آن‎ها در این حوزه به کار گرفته شد. ساختار مفهومی این حوزه از هفت خوشه به شرح زیر تشکیل شده است: حقوق و اخلاق محیط زیستی (۱)، اکوسیستم نوآوری محیط زیستی (۲)، اقتصاد و محیط‎زیست ایران (۳)، آلودگی و پایداری شهری (۴)، رفتار و آگاهی محیط زیستی (۵)، ایمنی و بهداشت محیط‎زیست (۶)، آموزش توسعه پایدار (۷). علاوه بر این، با تحلیل محتوای مقالات منتشرشده در طول ۲۶ سال، موضوعات نوظهور در حوزه محیط‎زیست شناسایی شدند. خوشه‎ها، ابعاد و موضوعات کلیدی این حوزه را بازتاب می‎دهند. یافته‎ها، راهنمایی برای پژوهشگران و سیاست‎گذاران است تا با درک ساختار مفهومی محیط‎زیست، منابع را به سمت موضوعات استراتژیک، تاثیرگذار و نیازمند توسعه هدایت کنند. همچنین، می‎تواند در تدوین برنامه‎های راهبردی و شناسایی شکاف‎های پژوهشی کمک کند و مسیر پژوهش‎های آتی را روشن سازد.

کلیدواژه ها:

محیط‎زیست ، اخلاق محیط زیستی ، رفتار محیط زیستی ، آگاهی محیط زیستی ، پایگاه آی‎اس‎سی