ملاحظات و نکات کلیدی در معاهده مشارکت جامع راهبردی ایران و روسیه

توافقنامه ۲۰ ساله جامع همکاری راهبردی میان ایران و روسیه که در سفر رسمی دکتر مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، به مسکو در دیدار با ولادمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵م/ ۲۸ دی ۱۴۰۳ش به امضا رسید، توافقی است شامل یک مقدمه و ۴۷ ماده. این توافقنامه در مقایسه با انعقاد توافقنامه سال ۲۰۰۱م/ ۱۳۷۹ش، بسیار کامل تر و جامع تر به نظر می رسد و تقریبا  تمامی ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و حتی اجتماعی در روابط تهران و مسکو را شامل می شود. باوجوداین، این موافقتنامه از نظر حقوقی هیچ تعهدی را، جز در برخی موارد سلبی، برای دو طرف ایجاد نمی کند و فقط چارچوب ها، قواعد و محورهای همکاری میان ایران و روسیه را مشخص می کند. یکی از اهداف و انگیزه های مهم دو کشور برای امضای توافقنامه جامع همکاری راهبردی ۲۰ ساله، حفظ رابطه مستقل و بلندمدت بین ایران و روسیه، صرف نظر از تعامل یا تقابل این دو کشور با جهان غرب، بوده است. علاوه بر این، تاکید موافقتنامه بر احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، به دلیل مواضع حمایتی فدراسیون روسیه از ادعاهای سرزمینی امارات متحده عربی در رابطه با جزایر سه گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی اهمیت بسیاری دارد. همچنین، عدم تعهد به کمک نظامی متقابل در صورت حمله و تجاوز نظامی که در بند ۳ ماده ۳ توافقنامه جامع همکاری راهبردی میان ایران و روسیه به آن اشاره شده است، با توافق های راهبردی روسیه با کشورهایی مانند بلاروس و کره شمالی قابل مقایسه نیست، ضمن اینکه از نظر دورنگه داشتن ایران از درگیری های نظامی روسیه با سایر کشورها، ازجمله اوکراین، بسیار مهم و از این نظر در راستای منافع و امنیت ملی کشورمان است. هم زمانی تقریبی امضای توافقنامه جامع همکاری راهبردی میان ایران و روسیه با اجرایی شدن «موافقتنامه تجارت آزاد» ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز اهمیت بسیاری دارد که از ۱۵ می ۲۰۲۵م/ ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش اجرایی می شود. در این روند، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای و بریکس نیز مکمل «موافقتنامه تجارت آزاد» ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا خواهد بود و به اهداف پیش بینی شده در توافقنامه جامع همکاری راهبردی میان ایران و روسیه کمک خواهد کرد.

کلیدواژه ها:

اتحادیه اقتصادی اوراسیا ، توافقنامه جامع همکاری راهبردی ایران و روسیه ، جزایر سه گانه ایران ، فدراسیون روسیه