بررسی تطبیقی آثار حقوقی سوء استفاده از حق در حقوق ایران و انگلستان

مالکیت حقوق مطلق است در اعماق حق خود تابع هیچ محدودیتی نیست. اما این نظریه به صورت مذکور مورد قبول نگرفته و محدوده اعمال حق مالکیت منوط به عدم احراز به غیر است. از نظر فقها و علمای حقوق ملاک هایی برای عدم سوءاستفاده از حق وجود دارد که می توان به معیار قصد احراز هدف غایی حق و تقصیر اشاره نمود. مطالعه تطبیقی میان قاعده لاضرر در حقوق اسلام با قاعده سوءاستفاده از حق در حقوق انگلیس اثبات می کند که در هیچیک از آنها حق مطلق نیست، بلکه صاحب حق در اعمال آن با محدودیت هایی روبه روست و مرزهای این محدوده را قاعده نفی ضرر در اسلام و قاعده نفی سوء استفاده از حق در انگلیس تعیین می کنند. قاعده سوءاستفاده از حق در حقوق انگلیس نیز برای نفی حکم اباحه ی انجام عمل در حال سوءاستفاده به کار می رود، هرچند به آن تصریح نشده است، رد پای نظریه ی نفی حکم را می توان آشکارا در آن دید. معیار سوءاستفاده از حق در انگلیس مورد اختلاف است و نظر جدیدتری که توستط حقوقدانان مطرح شده است، تئوری نامتعارف بودن خسارت ایجاد شده است. از لحاظ قلمرو و محل جریان نیز قاعده سوءاستفاده از حق در جایی جاری می شود که شخص در مقام اجرای حق خویش است و با سوءاستفاده از آن، به دیگری ضرر می زند. بنابراین، رابطه ی قاعده لاضرر و قاعده سوءاستفاده از حق، از حیث مفهوم تساوی (نفی حکم اباحه ی اضرار به غیر)، و از حیث قلمرو، عموم و خصوص مطلق به نفع، لاضرر، و از حیث معیار نیز تساوی است. از این رو، با وجود نهاد بومی و تاسیس قرآنی و روایی لاضرر، دلیلی بر استناد به نهاد عاریتی سوء استفاده از حق در نظام حقوقی ما وجود ندارد.

کلیدواژه ها:

سوء استفاده از حق ، لاضرر ، مصادیق ، معیار ، قلمرو ، محدودیت.