اصل علیت و جایگاه آن در فلسفه ی ابن سینا و حکمت صدرایی

مسئله­ی علیت و پرسش از چرایی امور جزو نخستین مسائلی است که ذهن هر متفکری را به تامل واداشته است. ابن­سینا و ملاصدرا، به­عنوان دو فیلسوف ملتزم به اصل علیت، به طور مبسوط به این مسئله پرداخته­اند. ابن سینا مطابق نظام فکری و مبانی فلسفی خود اصل علیت را توجیه و تبیین می­کند. علیت در نگاه وی فرع بر پذیرش کثرت و تباین پدیده ها با یکدیگر است؛ یعنی علت و معلول هریک دارای وجودی مستقل اند؛ زیرا ازنظر وی حقیقت معلول وجود رابطی و از نوع اضافه­ی مقولی است؛ درمقابل ملاصدرا با استفاده از مبانی حکمت متعالیه، با گذر از تشکیک وجود و برهانی نمودن نظریه­ی وحدت شخصی وجود، و با تحلیلی نو از اصل علیت، نظام تجلی و ظهور را جایگزین می­نماید، حقیقت معلول را وجود رابط و از نوع اضافه­ی اشراقی قلمدادمی کند و آن را جلوه و شانی از شوون علت می­داند و برای آن هویتی جز مظهریت و فقر ذاتی و عین­الربط بودن به علت حقیقی که عین غنا و بساطت است قائل نمی­شود؛ بنابراین رابطه­ی خداوند با عالم هستی، از رابطه­ی علت و معلول، به رابطه­ی ظاهر و مظهر تبدیل می­شود. وی با سلب کثرات و معالیل از حقیقت وجود، برای توجیه کثرات عالم و نادیده نپنداشتن اصل علیت «کثرت ظهوری» را جایگزین «کثرت وجودی» نموده است.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، ملاصدرا ، علیت ، امکان ماهوی ، امکان فقری ، وحدت شخصی وجود ، تجلی