نقد و بررسی استنادات قرآنی در زمینه چهره شناسی

هدف: کشف سیرت از صورت و رهیابی از برون به درون آدمی، راهکاری ساده و در عین حال، پیچیده برای شناخت انسان است. چهره شناسان برای اثبات کارآمدی این روش در شناخت انسان، به آیاتی از قرآن کریم استناد می‎کنند که بررسی این استنادها تا کنون مورد مداقه قرآن‎پژوهان قرار نگرفته است. پژوهش حاضر ضمن ارزیابی مبانی و مستندات  چهره شناسان، در صدد پی جویی موضع قرآن در این رابطه است. روش پژوهش: پژوهش پیش‎رو، با روشی توصیفی تحلیلی به واکاوی استنادهای قرآنی در زمینه چهره شناسی پرداخته است تا ضمن بررسی صحت یا عدم صحت ادعاهای مطرح شده، دیدگاه تفصیلی قرآن کریم پیرامون امکان یا عدم امکان این نوع شناخت را که از دیرباز تلفیقی از خرافه و واقعیت و افراط و تفریط بوده است، بنمایاند. یافته ها: بر اساس یافته‎های این پژوهش، مبانی چهره‎شناسی، مخالفتی با آیات قرآن ندارد. البته، همسویی قرآن با این مبانی، به معنای پذیرش تمامی گزاره‎های مطرح در چهره‎شناسی نیست. مستندات قرآنی چهره شناسان، از سویی غیرجامع بوده و ناظر به تمامی آیات مرتبط نیست و از سوی دیگر، کلی و بدون توضیح در مورد چگونگی ارتباط این آیات با چهره‎شناسی است. نتیجه گیری: آیات مرتبط با چهره، حاکی از تاثیر تغییر رفتار انسان ها بر چهره بوده و موید انگاره های موجود در چهره شناسی مبنی بر تاثیر ویژگی های جبلی در رفتار فرد نیست. به عبارت دیگر، اخلاق و رفتار انسان تابع ظاهر خداداد او نیست، بلکه گاهی آثار اخلاق و رفتار او در چهره، قابل ردیابی است. به دلیل تفاوت های موجود میان چهره شناسی قرآن و چهره شناسی متداول، نمی توان با استناد به آیات، مویدی برای تمامی مباحث مطرح در این زمینه ارائه کرد و با حکمی کلی، به هم سویی قرآن با چهره‎شناسی رای داد. ضمن آنکه آیات مورد استناد، دال بر تغییر چهره، بر اساس نوع رفتار و انعکاس تغییر رفتار در چهره است. این در حالی است که در برخی شقوق چهره شناسی، تغییر چهره بر اساس تغییر رفتار مورد مطالعه نیست و چهره و رفتار ثابتی که از اول با فرد زاده و متولد می شود، مورد بررسی قرار می گیرد. از دیدگاه قرآن، رفتارشناسی از طریق ظاهر، اگرچه متفاوت از روش ها و رویکرد های چهره شناسی است؛ اما به هر حال، ممکن و دارای دو اصل کلیدی است؛ اول، نگرش جامع به همه نشانه های موجود در ظاهر، در کنار تحلیل عقلی و تهذیب نفسانی و دوم، توجه به تشکیکی بودن امکان این نوع شناخت.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، قیافه‎شناسی ، چهره‎شناسی ، فیزیوگنومی ، فراست ، توسم ، انسان‎شناسی جسمانی