بازیابی منابع کتاب الکافی در پرتو تحلیل کارکرد حلقه مشترک در پرتکرارترین دسته از روایات محمد بن یحیی عطار قمی

هدف: حلقه مشترک راوی تکرارشونده در سندهای مجموعه­ روایات یک اثر روایی است که دارای مشایخ متعدد بوده و ازاین رو، پس از نام وی در سوی متقدم اسانید پراکندگی و انشعاب وجود دارد. در این نوشتار، با الهام از الگویی روش­مند در بازیابی منابع آثار روایی براساس تحلیل کارکرد حلقه مشترک، واکاوی دسته­ای از پرتکرارترین سندهای کتاب الکافی یعنی محمد بن یحیی از احمدبن محمدبن عیسی از حسن­بن محبوب از علی­بن رئاب از زیاد ابوعبیده الحذاء در دستور کار قرار گرفت تا علاوه بر شناسایی برخی از منابع کلینی در تدوین الکافی، ضرورت افزودن دو گام دیگر به الگوی یادشده تبیین شود.روش پژوهش: الگوی استفاده شده در این پژوهش شامل نه گام ذیل است: ۱. استخراج و دسته بندی اسانید؛ ۲. تعیین حلقه های مشترک؛ ۳. شناسایی حلقه های مشترک صاحب تالیف؛ ۴. بررسی کارکرد حلقه های مشترک صاحب تالیف؛ ۵. اطمینان از انتساب و عنوان کتاب؛ ۶. مقابله متون؛ ۷. تطبیق طرق با سند روایات؛ ۸. بررسی موضوعی آماری؛ ۹. بررسی شواهد فرعی.یافته ها: در راستای تصحیح و تعمیق الگوی یادشده توجه به دو گام دیگر حائز اهمیت است. نخست، توجه به نسبت آثار هر طبقه از روایان با آثار مشایخ ایشان است. امری که موجب می­شود چگونگی ارتباط آثار مشایخ آن راوی با اثر وی و نیز، احتمال منبع بودن آثار مشایخ ایشان مدنظر واقع گردد. گام دوم آنکه علاوه بر توجه به انشعابات قسمت متقدم سند و مشایخ راوی، عنایت به انشعابات قسمت متاخر سند و شاگردان و راویان برجسته­ وی، در دستور کار قرار گیرد.نتیجه گیری: بر اساس تحلیل­های انجام گرفته، می­توان این احتمال جدی را مطرح کرد که کلینی از آثار حسن بن محبوب بهره برده باشد با این توضیح که در مواردی که از طریق محمد بن یحیی از احمد بن محمد بن عیسی از آثار حسن بن محبوب به اخذ روایت اقدام نموده است، بیشتر از روایات محمد بن یحیی و احمد بن محمد بهره جسته و نه از تالیفات آنان؛ اما در مواردی که طریق علی بن ابراهیم از ابراهیم بن هاشم را ذکر می­کند، بیشتر به ­واسطه­ آثار علی بن ابراهیم از تالیفات حسن بن محبوب بهره جسته است.

کلیدواژه ها:

بازیابی منابع ، حلقه مشترک ، الکافی ، محمد بن یحیی عطار قمی ، حسن بن محبوب