بررسی محدثان حوزه حدیثی واسط: مطالعه موردی ابوطالب انباری

هدف: توجه به اسناد روایات و بررسی حال روات، در دوران های اخیر رو به فزونی نهاده ، اما همواره توجه به منبع معتبر، یکی از راه های دستیابی به روایات قابل اعتماد محسوب شده است. یکی از افرادی که در اسناد تعداد قابل ملاحظه ای از کتب روایی و خصوصا، در اسناد موجود در فهرست شیخ طوسی و نجاشی به چشم می خورد، «ابو طالب عبیدالله بن ابی زید انباری» است. ازاین رو، به دست آوردن میزان وثاقت و روشن شدن مذهب او در احراز اعتبار یا بی اعتباری بسیاری از کتب روایی و به تبع آن، روایات مندرج در آنها اثرگذار است.روش پژوهش: این پژوهش با روش تطبیقی- تحلیلی و با استفاده از فیش برداری از منابع کتابخانه ای انجام شده است تا به این مهم پاسخ دهد که آیا ابوطالب انباری، از وثاقت لازم برخوردار بوده است تا بتوان به کتب منتقل شده از طریق او اعتماد کرد یا خیر؟یافته ها: در مورد مذهب انباری، اختلاف های قابل ملاحظه ای به چشم می خورد و چه بسا، یکی از عوامل بروز این اختلاف اقوال را بتوان در کمتر شناخته بودن حوزه حدیثی واسط که موطن علمی انباری محسوب می شود، جستجو کرد. گفته شده که اکثریت ساکنان شهر واسط را سنی مذهبان تشکیل می دادند. البته، فرقه هایی از شیعیان از جمله واقفیان، اسماعیلیان و زیدیان، به عنوان اقلیت مذهبی، در این شهر حضور فعال داشتند. مذهب انباری را ناووسی، بابوشی، غالی، زیدی، واقفی و امامی گزارش کرده اند. در مورد انتساب او به ناووسیان یا بابوشیان باید گفت که اساسا در پیدایش و شکل گیری چنین فرقه ای، تردید وجود دارد. شواهدی وجود دارد که غالی بودن او را منتفی می داند و در زمان انباری گزارشی از وجود زیدیان در منطقه واسط وجود ندارد. نجاشی با آوردن تعبیر «ثقه فی الحدیث عالم به» ضمن گوشزد نمودن علم او به احادیث، او را توثیق کرده، اما شیخ طوسی در رجالش او را ضعیف خوانده است.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که انباری دارای دو دوره از حیات مذهبی بوده و یقینا در اواخر عمرش، امامی مذهب شده است. به نظر می رسد که او ابتدا واقفی مذهب بوده است؛ اما هنگامی که به مذهب امامیه درآمد و مجال بروز مذهب خود را در واسط نیافت، به بغداد مهاجرت کرد. شواهد متعدد، نشان از وثاقت و قابل اعتمادبودن ابوطالب انباری دارد.

کلیدواژه ها:

واسط ، حوزه حدیثی ، ابوطالب انباری ، راوی حدیث ، واقفیان