محدودیت های حاکم بر عالم و تحلیل نبود قطعیت در آینده پژوهی (با تکیه بر نهج البلاغه)

آینده­پژوهی چگونه اندیشیدن به مطلوب ترین آینده ممکن و برنامه­ریزی برای تحقق واقع گرایانه ترین و عالمانه­ترین احتمال در عرصه­های مختلفی را که برای بشر رقم خواهد خورد، با محاسبه درصد قطعیت بررسی می­کند. بنابراین، با توجه به اهمیت آینده پژوهی به عنوان دانش نوپای میان رشته ای و محدودیت های حاکم بر آینده ای که هنوز نیامده، از دیدگاه غرب و اسلام و با تکیه بر نهج البلاغه، لازم است بر هر دو موضوع اشراف کامل داشته باشیم تا غنای آینده­پژوهی از دیدگاه اسلام مشخص شود. این مقاله بر آن است که نشان دهد، اگر در عالم امکان علیت عامه (که یک مساله متافیزیکی و از مقوله هستی­شناختی است) برقرار باشد و تمام قوانین طبیعت و شرایط اولیه را نیز بدانیم، آنگاه می­توان آینده را به طور قطع پیش بینی کنیم (که یک مساله معرفت شناختی است)؛ اما چون انسان­ها اولا: مختارند، ثانیا: محاط در عالم امکان هستند و ثالثا: آگاه به همه اسرار عالم بی­نهایت و علل تامه وقوع حوادث نیستند و علم محدودی دارند؛ از همین رو، در پیش­بینی آینده نمی­توانند به طور ثبوتی و صددرصد به قطعیت برسند، مگر اینکه از طریق وحی و برگزیدگان الهی به بشریت ابلاغ گردد (بنابر موجبه جزئیه). در غیر این صورت، پیش­بینی ها با نبود قطعیت همراه خواهد بود؛ ولی این به معنای پذیرش قهری آینده و سلب اختیار انسان نیست.

کلیدواژه ها:

نهج ­البلاغه ، آینده­پژوهی ، نبود قطعیت ، جبر ، اختیار