بررسی تغییرات مکانی- زمانی ویژگی های کیفی آب مورد استفاده در بخش کشاورزی دشت ملایر

آب زیرزمینی از مهم­ترین منابع تامین آب کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک است. استخراج بی رویه آب از سفره های آب زیرزمینی، منجر به تخریب کیفی و کمی آبخوان ها و کاهش پتانسیل آن ها برای تامین آب می شود. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات مکانی و زمانی کیفیت آب زیرزمینی در دشت ملایر استان همدان طی دوره آماری پنج ساله ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ انجام شد. با توجه به نقش حیاتی آب زیرزمینی در کشاورزی مناطق خشک و نیمه خشک و تهدیدهای ناشی از بهره برداری بی رویه، از روش های درون یابی زمین آمار شامل کریجینگ (معمولی، عام و ساده) و IDW در محیط نرم افزار ArcGIS ۱۰ برای تهیه نقشه های پهنه بندی پارامترهای کیفیEC، pH، HCO۳،  CLو SAR در دو مقطع زمانی خرداد و شهریور استفاده شد. داده های مورد نیاز از ۳۱ حلقه چاه تامین و دقت روش ها با شاخص های آماری مانند میانگین خطا و ریشه میانگین مربع خطا ارزیابی شد. نتایج نشان داد که دقت روش ها بسته به پارامتر و زمان متفاوت است، به گونه ای که در ماه خرداد، روش کریجینگ معمولی برای اکثر پارامترها بهترین عملکرد را داشت، در حالی که در شهریور ترکیبی از کریجینگ و IDW بهینه بود. با استفاده از شاخص ویلکاکس، کیفیت آب برای کشاورزی در چهار کلاس ارزیابی و نقشه های طبقه بندی شده با زبان برنامه نویسی پایتون تولید شد. تحلیل تغییرات نشان داد که کیفیت آب در پارامترهایی چون EC،  HCO۳و CL در دوره انتهایی نسبت به ابتدای دوره کاهش داشته و غلظت آن ها افزایش یافته است، در حالی که تغییرات pH و SAR کم­تر بوده اند. همچنین مساحت مناطقی با کیفیت "خوب" به ترتیب در خرداد و شهریور به میزان ۹/۴ و ۳/۱۲ درصد کاهش یافته است. هیچ یک از مناطق در کلاس "نامناسب" قرار نگرفتند، اما بخش هایی از نواحی مرکزی و جنوب شرقی در کلاس "متوسط" قرار گرفته و مستعد بحران هستند. نتایج بیانگر کارایی بالای روش های درون یابی در پایش و مدیریت منابع آب زیرزمینی بوده و استفاده مستمر از آن ها برای حفظ پایداری منابع آب کشاورزی منطقه پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

Malayer ، Groundwater ، Drought ، Land statistics ، Wilcox ، ملایر ، آب زیرزمینی ، خشک سالی ، زمین آمار ، ویلکاکس