تحلیل نقش عوامل پیشرو در همگرایی کشورهای منطقه ژئوپلیتیک خلیج فارس

هدف: منطقه خلیج فارس از هشت واحد سیاسی مستقل شکل گرفته است که به لحاظ موقعیت و کارکردهای ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی، از مهمترین مناطق دنیا محسوب می شود. با وجود زمینه های مشترک متعدد در ملت ها و کشورهای منطقه، فرایند همگرایی در این منطقه مطلوب نبوده است. از اینرو این پژوهش به دنبال بررسی و ارزیابی مهمترین عوامل همگرایی کشورهای منطقه و همچنین ابعاد و اولویت های شکل گیری یک سازمان منطقه ای در بین کشورهای حاشیه خلیج فارس می باشد. روش:  این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه ای و میدانی انجام شد. عوامل همگرایی در پنج بعد اقتصادی، سیاسی، دفاعی-امنیتی، سرزمینی و فرهنگی-اجتماعی طبقه بندی شدند. پرسشنامه ای به دو زبان عربی و انگلیسی به کارشناسان منطقه داده شد و داده ها با آزمون های آماری تی و معادلات ساختاری PLS در نرم افزار SPSS تحلیل گردید. یافته­ ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین عوامل همگرایی منطقه ای در پنج بعد عبارتند از: اقتصادی (منافع و اهداف مشترک اقتصادی)، سیاسی (نقش رهبران سیاسی)، سرزمینی (منافع زیست محیطی مشترک)، فرهنگی-اجتماعی (تعلق خاطر به منطقه خلیج فارس) و دفاعی-امنیتی (گسترش همکاری های دفاعی-امنیتی). مقایسه نظرات ایرانیان و غیرایرانیان نشان می دهد ایرانیان اهمیت بیشتری به ابعاد اقتصادی، سیاسی و دفاعی-امنیتی می دهند. اولویت بندی تشکیل سازمان منطقه ای خلیج فارس از نظر پاسخ دهندگان اقتصادی، دفاعی-امنیتی، سیاسی، فرهنگی-اجتماعی و زیست محیطی است، اما ایرانیان دفاعی-امنیتی، سیاسی و اقتصادی را بالاتر می دانند. بعد دفاعی-امنیتی و فرهنگی-اجتماعی بیشترین تاثیر را در همگرایی دارند. همگرایی منطقه ای به همکاری گسترده کشورها برای حفظ منافع مشترک و انتقال قدرت تصمیم گیری به مرکز جدید اشاره دارد. این روند باعث توسعه، رفاه و مقابله با تهدیدات می شود. نتیجه­ گیری: کشورهای خلیج فارس با اشتراکات متعدد ظرفیت همگرایی دارند و حرکت به سوی آن ضروری است، چرا که در جهان امروز، همگرایی یک انتخاب نیست؛ بلکه یک الزام ژئوپلیتیکی است.

کلیدواژه ها:

منطقه ، همگرایی ، منطقه گرایی ، سازمان منطقه ای ، خلیج فارس