آسیب شناسی فرهنگی در علوم تربیتی آموزش و پرورش

هدف این مقاله بررسی و تحلیل آسیب های فرهنگی در حوزه علوم تربیتی ایران است؛ حوزه ای میان رشته ای که به رغم نقش کلیدی اش در توسعه انسانی و فرهنگی، با چالش هایی نظیر تقلیدگرایی علمی، نادیده گرفتن فرهنگ های بومی، و سلطه نظریه های غربی مواجه است. مقاله تلاش می کند به پرسش هایی درباره ماهیت این آسیب ها، سطوح بروز آن ها (نظری، سیاست گذاری، عملیاتی) و راهکارهای رفع آن ها پاسخ دهد. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مرور نظام مند منابع علمی داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ انجام شده است. داده ها با تحلیل محتوای کیفی و بهره گیری محدود از نظریه پردازی زمینه ای بررسی شده اند. همچنین از رویکرد تطبیقی برای مقایسه تجربیات ایران با کشورهای مشابه بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که علوم تربیتی ایران با یازده آسیب فرهنگی ساختاری روبه روست، از جمله: غلبه گفتمان های ترجمه ای، گسست میان فرهنگ بومی و نظریه پردازی، نادیده گرفتن تنوع فرهنگی، ضعف در سواد فرهنگی معلمان، و بازتولید کلیشه های فرهنگی. این آسیب ها موجب تضعیف هویت فرهنگی دانش آموزان، کاهش کیفیت آموزشی، و شکل گیری بحران های هویتی در جامعه شده اند.دستاورد مهم این پژوهش، شناسایی محورهای کلیدی برای اصلاح نظام علوم تربیتی با تاکید بر بومی سازی دانش، آموزش های چندفرهنگی، و ارتقای گفتمان انتقادی فرهنگی است. مقاله در پایان با ارائه پیشنهادهای راهبردی، بر ضرورت بازاندیشی در ساختارهای نظری و سیاستی علوم تربیتی با رویکردی فرهنگی، بومی و چندصدایی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

علوم تربیتی ، آسیب شناسی فرهنگی ، فرهنگ بومی ، آموزش و پرورش ، نظریه پردازی بومی