توافق نامه آرتمیس: گامی به سوی رژیم حقوقی جدید در فضای ماورای جو؟

در سال های اخیر، با تسریع فعالیت های فضایی به ویژه در حوزه استخراج منابع طبیعی اجرام آسمانی و ورود بازیگران غیردولتی، خلاهای حقوقی بنیادینی در نظم سنتی حقوق بین الملل فضا نمایان شده است؛ خلاهایی که عمدتا ناشی از سکوت یا ابهام اسناد کلاسیکی چون معاهده ۱۹۶۷ فضای ماورای جو و عدم موفقیت توافق نامه ماه ۱۹۷۹ در ایجاد اجماع جهانی اند. در چنین بستری، توافق نامه آرتمیس که از سال ۲۰۲۰ به ابتکار ایالات متحده مطرح شد، کوشیده تا از طریق تفسیر واقع گرایانه از اصول معاهدات موجود، چارچوبی نوین برای بهره برداری مشروع، شفاف و هماهنگ از منابع فضایی ارائه دهد؛ چارچوبی که ضمن برسمیت شناختن اصول بنیادینی همچون حقوق فضا، همچون عدم تملک ملی، آزادی استفاده، و صلح آمیزی فعالیت ها، تلاش دارد مفاهیمی نوآورانه نظیر مناطق ایمنی، مدیریت فعالیت های غیردولتی، و هم افزایی اطلاعاتی را نیز ارائه دهد. این مقاله با تکیه بر تحلیل حقوقی توافق نامه آرتمیس، از منظر تعارض یا تکامل آن ها نسبت به نظم حقوقی پیشین، با توسل به روش توصیفی-تحلیلی می کوشد نشان دهد که آرتمیس نه صرفا ابزاری سیاسی، بلکه الگویی بالقوه برای شکل گیری تدریجی عرف بین المللی و تحول در حکمرانی منابع فرازمینی به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

معاهده ۱۹۶۷ فضای ماورای جو ، توافق نامه ماه ۱۹۷۹ ، استخراج منابع طبیعی اجرام آسمانی ، حقوق فضا