پیشگیری وضعی(موقعیت مدار ) از جرایم سایبری و نقش پلیس فتا در آن و چالش های آن در نظام کیفری ایران

پیشگیری وضعی (یا موقعیت مدار) از جرایم سایبری به معنای ایجاد تغییراتی در محیط سایبری یا موقعیت های مرتبط با آن است که امکان وقوع جرم را کاهش دهد. این نوع پیشگیری به جای تمرکز بر مجرمان، بر فرصت های موجود برای ارتکاب جرم و عوامل تسهیل کننده آن تمرکز دارد. علاوه بر اینها سرعت بی حد و حصر نفوذ اینترنت به زندگی بشر سبب شده است که جوامع از حالت ارتباطات درونمرزی عبور کنند و فارغ از مرزها، با یکدیگر در ارتباط باشند. استفاده کاربران از خدماتی همچون بانکداری مجازی، خرید برخط و مواردی از این دست اگرچه که کیفیت زندگی آن ها را افزایش داده است، لیکن؛ بزهکاران نیز در این شاه راه های ارتباطی، در جستجوی آماج احتمالی خود هستند. امروزه بزهکاران با استفاده از دستگاه های مرتبط به اینترنت، می توانند در سرتاسر کره خاکی آماج موردنظر خود را هزاران کیلومتر دورتر از کشور خود شناسایی کرده و آنان را هدف قرار دهند. از همین رو، غالب جرائم سایبری واجد خصیصه فرامرزی هستند. چراکه؛ عموما مرتکب یا مرتکبان و بزهدیده یا بزهدیدگان متعلق به کشورهای مختلف بوده یا در صورت تعلق به یک کشور، قسمتی از جرم در کشور ثالثی واقع شده است. بنابراین، تامین امنیت این فضا، نیازمند همکاری های فرامنطقه ای بوده و سیاست جنایی هماهنگی را می طلبد. از دیرباز کاربرد تدابیر پیشگیرانه با موانع و محدودیت های متعددی مواجه بوده است. این چالش ها در فضای سایبر نیز وجود دارند و با توجه به ماهیت این فضا، برخی از چالش های پیشین پیشگیری موقعیت مدار در فضای سایبر تحقق می یابند و برخی دیگر غیر قابل تحقق اند و همچنین، دسته ای از چالش های نوین در این فضا ایجاد گردیده اند. در تمام مراحل کاربرد تدابیر پیشگیرانه، همواره باید پایبندی به موازین حقوق بشری مدنظر قرار گیرد و سعی در رعایت توازن میان منافع افراد و جامعه شود. ویژگی های موجود در محیط سایبر همچون حذف بعد مکان، سرعت ارتکاب جرم در این فضا، عدم حضور فیزیکی مرتکب جرم و ناشناختگی بزه و بزهکار و مواردی از این دست نیز پیشگیری از جرایم سایبری را با مشکلات فراوانی مواجه می نمایند. از طرفی دیگر، اقدامات خنثی کننده ی مجرمین سایبری، تدابیر فنی موقعیت مدار را در مقام عمل با

کلیدواژه ها:

پیشگیری وضعیت مدار ، جرایم سایبری ، پلیس فتا ، چالش های نظام کیفری ، ایران