تجزیه و تحلیل برخی صفات زراعی ذرت تحت تیمار نانوسیلیکون در شرایط خاک شور

مقدمه: شوری یک تهدید مهم برای امنیت غذایی به ویژه در نواحی خشک و نیمه خشک محسوب می شود و این شوری خاک عمدتا در اثر بارش کم، مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی، آبیاری با آب های شور زیرزمینی، ضایعات صنعتی و جنگل زدایی اتفاق می افتد و کشاورزی در این خاک ها به علت اثرات چندگانه شوری بر خاک و گیاه همیشه به عنوان یک چالش مهم بوده است. سیلیکون (Si)، دومین عنصر معدنی فراوان در پوسته زمین، در اثر بهبود سازوکارهای سازگار کننده در برابر تنش های زیستی و غیرزیستی اثرات شوری را کاهش می دهد. اخیرا، نانوذرات مواد معدنی مختلف با اندازه یک تا ۱۰۰ نانومتر به طور گسترده ای در کشاورزی پایدار استفاده شده است. در این زمینه کاهش دهنده های تنش مانند نانوسیلیکون به منظور افزایش رشد و عملکرد گیاه و همچنین افزایش مقاومت به تنش های غیرزیستی استفاده می شود. ذرت یک سوم تولید جهانی را به خود اختصاص داده است و به عنوان منبع اصلی تغذیه انسان و دام می باشد. این گیاه حساسیت یشتری به تنش شوری در مقایسه با سایر تنش های غیرزیستی دارد. بنابراین تحقیق حاضر با هدف بررسی اثر کاربرد نانوسیلیکون بر صفات زراعی و مورفولوژیک ارقام مختلف گیاه ذرت، تعیین صفات موثر بر عملکرد دانه و گزینش ارقام پرمحصول برای کشت در خاک های شور انجام شد.مواد و روش ها: آزمایش به صورت کرت های خرد شده بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شهرستان ابرکوه در استان یزد اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل تیمار نانوسیلیکون به عنوان کرت اصلی با دو سطح: عدم کاربرد نانوسیلیکون (کنترل) و تیمار کاربرد نانوسیلیکون (۵۰ میلی گرم در لیتر معادل ۱۶۵ میلی لیتر محلول حاوی نانوسیلیکون) و کرت فرعی ۸ رقم ذرت شامل KSC۶۷۰، KSC۶۴۷، KSC۵۰۰، KSC۷۰۵، KSC۴۰۰، KSC۷۰۴، KSC۶۰۴ و KSC۷۰۰ بودند. نانوسیلیکون در دو نوبت به صورت محلول پاشی روی برگ ها در مراحل هشت تا ده برگی و ظهور ابریشم انجام شد. هر واحد آزمایشی شامل پنج ردیف به طول پنج متر و فاصله بین ردیف کاشت ۷۵ سانتی متر و فاصله بین بوته ها روی ردیف کاشت ۲۰ سانتی متر بود. صفات تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف بلال، تعداد دانه در بلال، طول و قطر بلال، ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در این مطالعه اندازه گیری شدند.یافته های تحقیق: نتایج نشان داد که اثر نانوسیلیکون و رقم برای تمام صفات مورد بررسی معنی دار بود. برهمکنش نانوسیلیکون×رقم برای صفات طول بلال، ارتفاع بوته و وزن هزار دانه معنی دار بود. با کاربرد نانوسیلیکون تمام صفات مورد مطالعه افزایش نشان دادند. بر اساس نتایج مقایسه میانگین، ارقام KSC۷۰۴ و KSC۷۰۵ بیشترین مقدار عملکرد دانه و اجزای آن را در هر دو تیمار آزمایش داشتند. عملکرد دانه در هر دو تیمار کنترل و کاربرد نانوسیلیکون با صفات تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف، تعداد دانه در بلال، طول و قطر بلال همبستگی مثبت و معنی دار داشت. در تیمار کنترل تعداد ردیف در بلال و در تیمار کاربرد نانوسیلیکون تعداد ردیف در بلال و وزن هزار دانه وارد مدل رگرسیون گام به گام شدند. نتایج تجزیه علیت در هر دو تیمار آزمایش نشان داد که تعداد ردیف در بلال به عنوان موثرترین صفت در عملکرد دانه ذرت می باشد. ارقام مورد مطالعه با استفاده از تجزیه خوشه ای در هر دو تیمار آزمایش در سه گروه قرار گرفتند.نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که برای دستیابی به عملکرد بالا در هر دو تیمار آزمایش در ذرت می توان از صفت تعداد ردیف در بلال استفاده نمود. براساس نتایج تجزیه خوشه ای، ارقام KSC۷۰۵، KSC۷۰۴ و KSC۷۰۰ در هر دو تیمار آزمایش از نظر اکثر صفات مورد مطالعه برتر بودند و بنابراین این ارقام برای کشت به منظور دستیابی به عملکرد بالا در هر دو تیمار آزمایش در خاک شور قابل توصیه می باشند.

کلیدواژه ها:

تجزیه خوشه ای ، تجزیه علیت ، رگرسیون گام به گام ، عملکرد دانه