تحلیل هزینه و فایده ساخت و بهره برداری از خطوط مترو در کلان شهرها (مطالعه موردی: پروژه خط B مترو قم)

شهر قم یکی از مراکز مهم مذهبی بوده و با توجه به نزدیکی به دیگر شهرهای پرجمعیت و تامین مسیر ارتباطی آن ها، به صورت یک کلان شهر متراکم در حاشیه دشت کویر درآمده است. تراکم روزافزون کلان شهرها و محدودیت ایجاد مسیرهای سطحی جهت کاهش ترافیک، لزوم به کارگیری روش های حمل ونقل درون شهری ریلی مانند مترو را ایجاب می کند. درآمد ها، منافع و هزینه های ساخت خطوط مترو در کلان شهرها می بایست قبل از شروع پروژه مورد مطالعه و ارزیابی قرار گیرد. در خصوص احداث خطوط مترو بخشی از هزینه های پروژه که بیشتر مورد توجه است، مربوط به مرحله ساخت است. اما هزینه های ناشی از تعمیر و نگهداری، مرمت دوره ای و فعالیت های عملیاتی ادامه خواهند داشت. این هزینه ها همانند قسمتی از کوه یخ در زیر آب هستند و در نگاه اول مورد توجه قرار نمی گیرند. بر این اساس در مطالعه مالی و اقتصادی یک خط مترو، هزینه های پروژه شامل هزینه مطالعات اولیه، ساخت، بهره برداری، تعمیر و نگهداری می شوند. همچنین درآمدهای مستقیم پروژه شامل فروش بلیت، تبلیغات، اجاره یا فروش کاربری های ایجاد شده در محدوده ایستگاه هستند. ساخت مترو منافع مرتبط نظیر کاهش مصرف سوخت، کاهش تولید آلاینده ها و کاهش هدر رفت منابع ناشی از تصادفات و کاهش استهلاک را به همراه دارد. در این پژوهش شاخص منفعت به هزینه پروژه مترو خط B قم مورد بررسی قرار می گیرد. مطابق با نتایج ارائه شده در این مقاله پروژه مترو خط B قم پس از گذشت ۲۰ سال به سوددهی رسیده و دارای منفعت اقتصادی برای دولت خواهد بود.

کلیدواژه ها:

تحلیل هزینه و فایده ، خطوط مترو ، ساخت ، بهره برداری ، مترو قم