شاخصه ها و گستره های «توحید در اطاعت» بر پایه قرآن و روایات

مهمترین شاخه های توحید عملی، عبارتند از: «توحید در اطاعت» و «توحید در عبادت». توحید در اطاعت، بدین معناست که منحصرا باید از خدا اطاعت کرد و دیگری جایز نیست از او اطاعت شود، مگر به اذن خدا. لذا، مهمترین تفاوت این دو شاخه از توحید در این است که عبادت خداوند قابل تفویض نیست؛ اما، اطاعت خداوند قابل تفویض است. به عبارت دیگر، اطاعت اولا و بالذات متعلق به خداست و ثانیا و بالعرض متعلق به کسانی که خداوند اجازه داده است. پژوهش حاضر - که ازسنخ تفسیر موضوعی بوده و با رویکرد تحلیلی و مقارنه ای بین المذاهبی نوشته شده است - بر آنست تا مشخص کند: غیر از خداوند از چه کسانی می توان اطاعت کرد و گستره و شاخصه های اطاعت از آنها چیست؟ براساس برخی نتایج پژوهش: اطاعت از مخلوق در معصیت خالق، نوعی شرک است. مفسران اهل سنت بر این باورند که اطاعت از رسول صرفا در حوزه مختص رسالت است؛ اما، اکثر مفسران شیعه معتقدند که اطاعت از پیامبر در مطلق امور واجب است. اکثر علمای شیعه معتقدند که «اولی الامر» مطرح در قرآن، ائمه دوازده گانه شیعه هستند؛ اما اکثر مفسران اهل سنت معتقدند که مقصود «زمامداران» یا «علما» هستند. از زمامداران و حتی از فرماندهان منصوب از جانب پیامبر، نباید اطاعت مطلق کرد. اطاعت از علما در معصیت خداوند، نوعی شرک در ربوبیت است. درباره اطاعت از پدر و مادر نیز هرچند احسان به آنها واجب است اما در شرک و معصیت از آنها هم نباید اطاعت کرد.