بررسی نقش ادبیات در رشد مهارت های اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان مقطع متوسطه اول

ادبیات فارسی به عنوان یکی از ارکان مهم نظام آموزشی کشور، نقشی بنیادین در شکل گیری شخصیت اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان ایفا می کند. متون ادبی با دارا بودن عناصر اخلاقی، عاطفی و فرهنگی، بستری مناسب برای انتقال ارزش ها و تقویت مهارت های بین فردی فراهم می آورند (شمیسا، ۱۳۹۲). در این مقاله تلاش شده است تا با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی، تاثیر متون ادبی در کتاب های درسی متوسطه اول بر مهارت های اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان مورد بررسی قرار گیرد.مطالعات نشان می دهد که آشنایی با شخصیت ها و موقعیت های داستانی، موجب افزایش همدلی، درک متقابل و تحمل دیگران در میان دانش آموزان می شود (زرین کوب، ۱۳۸۶). همچنین، داستان ها و اشعار فارسی به طور غیرمستقیم مفاهیم انسانی مانند صداقت، وفاداری، عدالت و احترام به والدین را در ذهن فراگیران نهادینه می سازد (علی محمدی، ۱۳۹۵). این ویژگی ها باعث می شود که ادبیات، ابزاری قوی برای آموزش غیرمستقیم مفاهیم اخلاقی و اجتماعی باشد.از سوی دیگر، ایجاد فضای گفت وگو درباره مفاهیم اخلاقی در کلاس ادبیات، زمینه ساز تقویت تفکر انتقادی، شنیدن نظرات مختلف و پذیرش تفاوت ها در بین دانش آموزان می شود (رضایی، ۱۳۹۸). تعامل فعال با متون ادبی، فرصت بازآفرینی تجربیات انسانی و تمرین زندگی اجتماعی را در موقعیت های مختلف به دانش آموز می دهد، بدون آن که در واقعیت دچار آسیب شود.ادبیات فارسی، به ویژه در قالب حکایات و شعرهای تعلیمی، میراث گران بهایی از آموزه های اخلاقی دارد که قابلیت تلفیق با برنامه های درسی مهارت های زندگی را داراست. از این رو، گنجاندن عناصر ادبی با رویکرد تربیتی در برنامه درسی، می تواند به توسعه پایدار شخصیت دانش آموزان کمک شایانی نماید (فتوحی، ۱۳۹۰). این مسئله به ویژه در دوران حساس نوجوانی و در مقطع متوسطه اول، اهمیت بیشتری می یابد.بررسی نمونه های درسی مانند حکایات گلستان سعدی، داستان های شاهنامه فردوسی و اشعار مولوی، نشان می دهد که دانش آموزان از طریق همذات پنداری با شخصیت ها، الگوهای رفتاری مطلوب را به صورت درونی فرا می گیرند (کرباسی، ۱۴۰۰). از سوی دیگر، برخی چالش های رفتاری نیز می تواند با تحلیل موقعیت های داستانی و بررسی پیامدهای آن ها مورد بررسی قرار گیرد.در پایان، مقاله تاکید می کند که ادبیات نه تنها ابزاری برای توسعه زبان و تفکر است، بلکه به عنوان وسیله ای برای رشد اجتماعی و اخلاقی، باید بیش از پیش مورد توجه معلمان، برنامه ریزان درسی و والدین قرار گیرد. پیشنهاد می شود در طراحی محتوای درسی، به گونه ای عمل شود که امکان بحث و گفت وگوی اخلاقی و اجتماعی در پیرامون متون ادبی فراهم آید.

کلیدواژه ها:

ادبیات فارسی ، مهارت های اجتماعی ، مهارت های اخلاقی ، دانش آموزان متوسطه اول