جایگاه مضامین خرد از دیدگاه فردوسی با تکیه بر نقش ادبیات در رواج دانایی

در قرن چهارم، با اعمال سیاست های نسبتا تساهل آمیز آل سامان و ایجاد شرایط نسبی رفاه اجتماعی و اقتصادی، نهضت خردگرایی به اوج خود رسید و شاهنامه فردوسی به عنوان خردنامه ایرانیان، سروده-شد. خردگرایی اندیشه غالب فردوسی در شاهنامه است، فردوسی، خرد را مهم ترین سرمایه انسان در زندگی می داند. هدف از این تحقیق شناساندن معانی متنوع خرد در شاهنامه است. اثر سترگ شاهنامه با نام خداوند جان و خرد آغاز شده است، کاربرد واژه خرد در ابتدای این اثر گران سنگ، حاکی از جایگاه والای خرد در نزد شاعر است. او معتقد است که وجه ممیزه انسان با سایر آفریده ها، خرد است و بر همین اساس به ارزیابی و تبیین شخصیت و عملکرد شاهان و پهلوانان ایرانی می پردازد. فردوسی، شاهنامه را در با هدف تبیین اندیشه های اجتماعی و سیاسی جامعه ایران پیش از اسلام سروده است و خرد را مهم ترین عامل تکمیل و تعیین کننده اعمال قدرت و مشروعیت پادشاه و حاکم می داند. یافته های مقاله نشان می دهد که ارتباط اجتماعی خردمندانه و نقش ادبیات در رواج دانایی و آگاهی بخشی در شاهنامه فردوسی مشتمل بر این موارد است: همزیستی مسالمت آمیز، گفتار سازنده، ارتباط متعادل با افراد، درک ارزش ها و جایگاه خانواده، کمک به هم نوع، شجاعت در بیان، دغدغه-مندی و آگاهی بخشی اجتماعی، عدم دلبستگی به دنیا، شادی اخلاق گرایانه، تحمل مشکلات، خرد منطقی، مشورت پذیری، ارتباط معنوی با خدا ... در نتیجه، حکیم توس، خرد و گسترش دانایی را وجه تمایز خلقت انسان از سایر موجودات می داند و بر همین اساس است که شخصیت شاهان و پهلوانان ایرانی را مورد ارزیابی قرارمی دهد.

کلیدواژه ها:

خرد ، فردوسی ، مضامین ، جایگاه ، نقش ، ادبیات ، دانایی