برنامه هفتم توسعه و چالش های گزینش پژوهش های بنیادی در ایران: بهبود فرایند با استفاده از زنجیره بلوکی

پژوهش هایی که به ایجاد فهمی بنیادی درباره موضوع پژوهش منجر می شوند و هدف کاربردی خاصی ندارند پژوهش های بنیادی نامیده می شوند. پژوهش های بنیادی به عنوان پی ریزی اصلی برای پیشرفت علمی، فناوری و اقتصادی جوامع، در توسعه کشورها نقشی حیاتی دارند. روش های مرسوم در سیاست گذاری پژوهش های بنیادی، که عمدتا مبتنی بر نظر کارشناسان و ارزیابان محدود هستند، با مشکلاتی مانند اعمال نظرهای شخصی، عدم شفافیت، و سیاست گذاری بالا به پایین مواجه اند. این مسائل به کاهش اعتماد عمومی، عدم مقبولیت در جامعه علمی، و اتلاف منابع منجر شده اند. همچنین، فقدان معیارهای عینی برای ارزیابی پژوهش های بنیادی و پیچیدگی های ناشی از تعاملات بین پروژه ها، مدیریت این حوزه را دشوارتر کرده است. هرچند برنامه هفتم توسعه تقاضامحوری و رفع نیازهای کاربردی داخلی، تاثیر در آموزش نیروی ماهر، مرجعیت علمی در سطح جهانی و تمرکز منابع مالی برای نیل به این هدف و در نهایت توجه به فناوری های نوین را در حمایت از طرح های تحقیقاتی ضروری دانسته است، پیچیدگی فرایند ارزیابی و گزینش طرح های تحقیقاتی بنیادین باعث شده است تا رعایت این اهداف در گزینش طرح های تحقیقاتی عملا ناممکن گردد. در چنین شرایطی، نیاز به رویکردهای نوآورانه و فناورانه که بتوانند به بهبود این فرایند کمک کنند، بیش از هر زمان دیگری احساس می شود.در این پژوهش، ابتدا با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مقالات فارسی مهم ترین چالش های گزینش پژوهش های بنیادی در ایران شناسایی شد. این چالش ها را می توان در پنج دسته طبقه بندی کرد: پیش بینی ناپذیری ستانده ها، سیاست گذاری بالا به پایین و دشواری های تصمیم گیری متمرکز و تصمیمات شخصی، تقسیم ناپذیری و تملک ناپذیری، هم پوشانی و هم افزایی پروژه ها و تضاد سیاستی. در مرحله بعد، با استفاده از بازارهای پیش بینی و قراردادهای هوشمند مبتنی بر زنجیره بلوکی، مدلی برای گزینش پژوهش های بنیادین پیشنهاد شده است. این فناوری می تواند فرایندهای تصمیم گیری را شفاف تر کند، مشارکت جمعی را افزایش دهد، و اعتماد به تصمیمات اتخاذشده را تقویت نماید.این پژوهش با تمرکز بر شناسایی چالش های گزینش پژوهش های بنیادی در ایران و ارائه کلیات یک مدل نظری مبتنی بر زنجیره بلوکی، درصدد است تا راهکاری برای بهبود این فرایند ارائه دهد. یافته های این مطالعه می توانند به سیاست گذاران کمک کنند تا تصمیمات بهتری اتخاذ کنند و در راستای تحول و ارتقای علوم پایه، گام های موثری بردارند.

کلیدواژه ها:

پژوهش های بنیادی ، علوم پایه ، آینده سالاری ، زنجیره بلوکی ، سیاست گذاری مبتنی بر قراردادهای هوشمند ، سیاست گذاری علم