تحلیل محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول با توجه به مولفه های تفکر انتقادی

در سال های اخیر، پرورش تفکر انتقادی به عنوان یکی از اهداف محوری نظام های آموزشی مطرح شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول بر اساس مولفه های تفکر انتقادی انجام شده است. روش تحقیق مورد استفاده، تحلیل محتوای کیفی است. جامعه آماری شامل کتاب های درسی مطالعات اجتماعی پایه های هفتم، هشتم و نهم در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ می باشد. در این پژوهش، ابتدا شاخص های هشت گانه تفکر انتقادی شامل پرسش گری، تحلیل و ارزیابی، استدلال، ارزیابی شواهد، تفسیر داده ها، کار جمعی، قضاوت صحیح در مسائل، و منطقی بودن و صراحت داشتن شناسایی گردید. سپس با طراحی چارچوبی متناسب با این مولفه ها، محتوای متون، فعالیت ها و تصاویر کتاب های مذکور مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که اگرچه برخی میزان پرداختن به برخی مهارت ها مانند استدلال، تفسیر داده ها و ارزیابی شواهد در روندی افزایشی قرار دارند، اما میزان توجه به مهارت هایی چون پرسش گری و تحلیل و ارزیابی با روند کاهشی مواجه هستند. این وضعیت نشان دهنده غلبه رویکردهای حافظه محور در آموزش بوده و لزوم بازنگری در روش های تدریس و ارزشیابی، طراحی برنامه های درسی فعال و تقویت فضای گفت وگومحور در کلاس درس را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتاب های مطالعات اجتماعی ، تفکر انتقادی ، متوسطه اول ، نظام آموزشی ، فرآیند یاددهی- یادگیری.