گورنوشته ای نویافته از صحرای پوشنج داراب، شاهدی بر حیات اجتماعی این شهر در سده نهم هجری

این مقاله به معرفی سنگ مزاری نویافته از قبرستان صحرای پوشنج داراب، مربوط به سده نهم هجری (۸۷۷ق) و همزمان با حکومت اوزون حسن آق قویونلو می پردازد. متوفی فردی به نام ملک موید البازگیر است. بازگیر می تواند شکل تغییریافته «باژگیر» و «باجگیر» باشد که شغلی دیوانی و مرتبط با گردآوری مالیات بوده است، اما به احتمال قوی تر این کلمه اشاره به نام «ایل بازگیر» دارد که در نواحی غربی ایران ساکن هستند. در منابع تاریخی گزارشی مبنی بر حضور افرادی از این ایل در نواحی جنوبی ایران در دست نیست. سوال اصلی پژوهش، بررسی هویت تاریخی فرد متوفی در داراب، به استناد متون تاریخی است. با توجه به عنوان «ملک» در مقابل نام متوفی، دو فرضیه درباره دلیل حضور این فرد در داراب مطرح شد. نخست این که پس از تسلط اوزون حسن بر لرستان و شکست «شاه رستم» یکی از ملوک «اتابکان لر کوچک» فرد متوفی به عنوان یکی از بزرگان دربار حکمران لر به داراب فرستاده یا تبعید شده باشد. فرضیه دوم با توجه به اتفاقات رخ داده در دوره دیگر حکمران لرستان (شاه حسین)، پدر شاه رستم مطرح شده است. این حکمران در ۸۷۳ق در همدان و طی جنگ با افرادی از ایل بهارلو به قتل می رسد. احتمال حضور صاحب منصبانی از ایل بهارلو در دوره قراقویونلو در فارس پیش از دوره صفویه نیز مطرح شده است. بر این اساس، احتمال دارد فرد متوفی در جنگ حکمران لر با بهارلوها در همدان به اسارت آنان درآمده و به داراب فرستاده شده باشد. این سنگ مزار به عنوان سندی ارزشمند بر تعیین تاریخ تقریبی پایان حیات سیاسی، اجتماعی شهر دارابجرد و آغاز حیات اجتماعی شهر داراب نیز موردبررسی قرارگرفته است. در این پژوهش ضمن خوانش کتیبه های گورنوشته، با روش تاریخی تطبیقی، با بررسی کتابخانه ای منابع تاریخی در شناسایی هویت تاریخی فرد متوفی تلاش شده است.

کلیدواژه ها:

صحرای پوشنج ، داراب ، سده نهم هجری ، ملک موید بازگیر ، اوزون حسن ، آق قویونلو