نمادهای شیعی در طومارهای زیارتی (نمونه طومار زیارتی آستان قدس رضوی)

شناخت مناسک دینی با تاکید بر مطالعات اسنادی برجای مانده، یکی از اهداف فهم کنشگری دینی و چگونگی بروز جلوه های آن در بستر جامعه است. یکی از مناسک و شیوه های عبادت در دین اسلام، زیارت است. زیارت اماکن مقدس و شخصیت ها را شامل می شود. اشیاء و نمادها که گاه در قالب تصاویر مقدس نمایش داده می شود در طول سال ها در ابعاد گوناگون تولید شده است. طومارهای زیارتی، نمونه ای است که با به تصویر کشیدن بسیاری از مکان ها، اشیاء، نمادها و آیین های دینی، نقش مهمی در بررسی سیر تاریخ ادیان بر عهده دارند. هدف از انجام این پژوهش، معرفی متنی-تصویری طومار زیارتی موجود در کتابخانه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که باوجود بر جای ماندن تعدادی از این طومارها در مراکز و کتابخانه ها و موزه های جهان، طومار آستان قدس رضوی باوجود شباهت به طومار نیپور نمونه کامل تصویری برجای مانده است که می تواند مکمل همدیگر در بررسی نمونه های طومارهای زیارتی باشند. طومار آستان قدس رضوی نه تنها در بعد زیارت که از زاویه دید عرفانی-طریقتی نیز قابل بررسی است. نمادهای زیارتی شیعه و بخشی از نمادهای مرتبط با روایت معراج پیامبر(ص) از تصاویر منحصربه فرد در این طومار است. سالک طریق عشق با گذر از مکه و سیر اماکن مقدس در پایان راه به دیدار حرم حضرت امام رضا(ع) رفته و با چشمانی منتظر، نظاره گر ادامه راهی است که تنها انسان کامل که منظور حضرت محمد(ص) است، موفق به گذر از آن و رسیدن به پرده نور گردیده است. درواقع این طومار زیارتی، دقت نظر و باریک بینی تصویرگر طومار را با توجه به تمامیت امر زیارت در مسیر حرکت به سوی بارگاه الهی نمایش می دهد.[۱] [۱] . با نهایت تاسف، نویسنده، سید محسن حسینی در حین نگارش مقاله دار فانی را وداع گفتند. به این صورت یاد و خاطره ایشان را گرامی می داریم.

کلیدواژه ها:

طومار زیارت ، اماکن مقدس ، نمادهای شیعه ، معراج ، انسان کامل