تحلیلی از وضعیت خشکسالی بر کیفیت منابع آب شرب (مطالعه موردی: سیستان و بلوچستان)

محدودیت منابع آب، یکی از مهمترین معضلات استان سیستان و بلوچستان است. با توجه به قرارگیری این استان در خشکترین منطقه کشور و بیابانیتر شدن گذرگاه های مرزی و درونسرزمینی، وجود خشکسالی ها و افت شدید سطح ایستابی آبهای زیرزمینی، بحران های ناشی از کمآبی به شدت منطقه را تحت تاثیر قرار میدهند. مهمترین دلیل کم آبی منطقه سیستان کاهش بیش از حد حقآبه ایران از رودخانه هیرمند است که از افغانستان سرچشمه گرفته و یکی از شاخههای اصلی این رود به تالاب هامون در بخش شمالی سیستان و بلوچستان سرازیر می شود. اختلافات ایران و افغانستان بر سر حقآبه ایران از رود هیرمند قدمتی ۱۵۰ ساله داشته و بارها دو کشور را بر سر میز مذاکره کشانده، اما افغانستان بر تعهدات خود پایبند نبوده و معضل کمآبی منطقه جنوب شرقی ایران را دو چندان کرده و در نتیجه نابودی پوشش گیاهی منطقه، افزایش ریزگردها، کاهش شدید فعالیتهای کشاورزی، مهاجرت پرندگان و از بین رفتن انواع گونه های جانوران را در پی داشته است. اکنون نیز به علت شرایط نامناسب اقلیمی منطقه، پاسداری در بسیاری از نقاط مرزی بسیار پر خطر بوده و معبر امنی را برای گروههای تروریستی فراهم کرده است. از سویی دیگر، از مهمترین آثار خشکسالی ممکن است، مشکالت اقتصادی و اجتماعی مانند مهاجرت اجباری از مناطق خشک به سایر مناطق باشد. نتایج حاصل از آنالیز دادههای کیفی تصفیه خانه آب نشان داد که طی دوران سیالب و کاهش ریزگرد منطقه، کیفیت آب بهبود داشته و TDS کاهشیافته است. در این مقاله سعی شده است، کمیت و کیفیت آب در زمان خشکسالی، عوامل خشکی منطقه و به ویژه خشکی رودخانه هیرمند و همچنین معاهدات بین دو کشور بررسی شود و نهایتا پیشنهادهای کاربردی از قبیل تغییر روش کشت در منطقه، راهکارهای حل اختلافات میان ایران و افغانستان و سازگاری با معضلات ناشی از کم آبی ارائه میشود.

کلیدواژه ها:

بحران آب ، رود هیرمند ، سیستان و بلوچستان ، ریزگرد ، TDS