بررسی رفتارهای تغذیه ای و شاخص های رفاهی میش های ترکی-قشقایی در دو اقلیم ییلاق و قشلاق در شرایط عشایری

سابقه و هدف: مهمترین منبع درآمد ایلات و عشایر را دامداری تشکیل می‎دهد که متاسفانه این منبع درآمد در سیستم پرورش عشایری بطور قابل توجهی تحت تاثیر شرایط آب و هوایی قرار می گیرد و به شدت بهره وری تولیدات این سیستم پرورشی را بی ثبات کرده است. در مناطق گرمسیری تنش گرمایی به عنوان مانع اصلی تولیدات دامی است، که رفاه عمومی دام، رشد، سوخت و ساز پروتئین، انرژی و تراز مواد معدنی، تولید مثل و تولید دام را به مخاطره می اندازد، و می تواند زیان اقتصادی قابل توجهی را به دنبال داشته باشد. اما مقدار شدت آثار تنش گرمایی بر حیوان، می تواند بسته به نوع گونه دام، نژاد و شرایط پرورش متفاوت باشد. از این رو، تحقیق و بررسی بیشتری در زمینه تاثیر نوع اقلیم منطقه بر عملکرد دام به ویژه در سیستم وابسته به مراتع، لازم و ضروری بنظر می رسد. بنابراین، هدف این پژوهش، بررسی رفتارهای تغذیه ای و تغییرات علائم حیاتی و فراسنجه های خونی در میش های ترکی-قشقایی در دو اقلیم ییلاق و قشلاق در شرایط پروش عشایری بوده است.مواد و روش ها: این آزمایش در قالب یک طرح کاملا تصادفی با دو تیمار (اقلیم قشلاقی و اقلیم ییلاقی) و تعداد تکرار برابر در هر تیمار (۸ = n) در دو منطقه قشلاق (افزر شهرستان قیروکارزین استان فارس به عنوان قشلاق) و ییلاق (کمانه شهرستان سمیرم استان اصفهان به عنوان ییلاق) به مدت ۲۱ روز؛ شامل ۱۴ روز دوره عادت دهی و ۷ روز نمونه گیری و با یک جیره یکسان انجام گرفت. بدین منظور، از ۱۶ راس میش شیرده ترکی-قشقایی با میانگین شکم زایش ۲۱/۰±۸۱/۲ (میانگین ± خطای استاندارد)، وزن زنده ۸۴/۰±۸۱/۴۴ کیلوگرم، تولید شیر ۶۵/۵±۰۶/۳۰۶ گرم و نمره بدنی ۰۷/۰±۲۳/۳ استفاده شد. در انتهای دوره آزمایش، زمان صرف شده برای فعالیت های خوردن، و نشخوارکردن به مدت ۲۴ ساعت و به فاصله هر ۵ دقیقه بصورت چشمی، برای تمام دام ها ثبت گردید. دمای رکتوم، دمای سطح پوست، نرخ تنفس، ضربان قلب، و نبض دام های مورد مطالعه در روزهای نمونهگیری در ساعات ۷:۰۰ و ۱۴:۰۰ اندازه گیری شدند. خون‎گیری و سنجش فراسنجه های پلاسمایی در روزهای ۱، ۳ و ۷ دوره نمونهگیری از همه میش‎ها صورت گرفت. نتایج به دست آمده با استفاده از رویه Mixed Model نرم افزار آماری SAS (۹.۱) انجام شد. مقایسه میانگین‎ها با استفاده از آزمون Tukey Kramer صورت گرفت و (۰۵/۰≥P) به عنوان سطح معنی داری مشخص شد.یافته ها: در این مطالعه مشخص شد که نوع اقلیم بر رفتارهای تغذیه ای میش ها اثر گذار بوده، بطوری که مدت زمان خوردن، نشخوار، و جویدن میش ها در اقلیم قشلاقی نسبت به اقلیم ییلاق بطور معنی داری کمتر بوده است (۰۵/۰>P). همچنین نتایج نشان دادند که دمای پوست، دمای رکتوم، نرخ تنفس، و نرخ ضربان قلب میشها، متاثر از زمان نمونهبرداری و اقلیم، دستخوش تغییر قرار گرفتند (۰۵/۰≥P)؛ به طوری که با افزایش شاخص حرارتی-رطوبتی (THI) مقادیر این فراسنجه ها افزایش یافت. سطوح اسیدهای چرب غیراستریفیه و هورمونهای تیروئیدی (T۳ و T۴) در میشهای نگهداری شده در قشلاق به طور معنیداری پایینتر از گوسفندان واقع در اقلیم ییلاق بود (۰۵/۰>P). همچنین فعالیت آنزیمهای آلانین آمینوترانسفراز و گاماگلوتامیل ترانسفراز در سرم میش‎های واقع در ییلاق به طور معنیداری (۰۵/۰>P) از سطوح این متغیرها در میشهای واقع در قشلاق بالاتر بوده است. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان دادند که شرایط گرم و مرطوب اقلیم قشلاق بر رفتارهای تغذیه ای و فراسنجه های رفاهی میش‎ها، اثرات نامطلوبی داشته، که این اثرات با تغییر برخی از فراسنجه‎های خونی نیز همراه بوده است.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، تنش گرمایی ، رفاه دام ، میش