تحلیل تطبیقی مفهوم آزادی در اندیشه لیبرال و اندیشه اسلامی

مفهوم آزادی یکی از بنیادی ترین مفاهیم در فلسفه سیاسی و اخلاقی است که تفسیرهای گوناگونی در سنت های فکری مختلف دارد. این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی و تحلیل مفهوم آزادی در اندیشه لیبرال و اندیشه اسلامی می پردازد. در سنت لیبرال، آزادی غالبا به عنوان «آزادی منفی» یعنی فقدان موانع خارجی برای کنش فردی تعریف می شود، در حالی که برخی مکاتب لیبرالی، نظیر لیبرالیسم متاخر، به «آزادی مثبت» نیز توجه دارند که بر خودمختاری و توانمندسازی افراد تاکید دارد. در مقابل، اندیشه اسلامی، آزادی را در چارچوب عبودیت الهی و رهایی از سلطه غیرخداوند معنا می کند؛ مفهومی که با مسئولیت اخلاقی و التزام به شریعت همراه است. این پژوهش ضمن تبیین بنیان های معرفتی و انسان شناختی هر دو دیدگاه، به مقایسه شباهت ها و تفاوت های آن ها می پردازد و نشان می دهد که در حالی که اندیشه لیبرال بر خودبنیادی انسان تاکید دارد، اندیشه اسلامی آزادی را با هدایت الهی و هدف مندی هستی پیوند می زند. هدف نهایی مقاله، فراهم آوردن بستری برای گفت وگوی سازنده میان دو سنت فکری و درک عمیق تر از ماهیت چندوجهی آزادی است.