بررسی تطبیقی اصل منع بازداشت خودسرانه در نظام بین المللی حقوق بشر و فقه اسلامی

در سال های اخیر، مسئله بازداشت های خودسرانه به یکی از چالش های بنیادین در حوزه حقوق بشر تبدیل شده است. علی رغم وجود اسناد بین المللی متعدد، همچون ماده ۹ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، همچنان دولت ها با استفاده از ابزارهای قانونی یا فراقانونی، حقوق بنیادین افراد را نقض می کنند. خلاهای مفهومی و اجرایی در برخی نظام های قضایی، زمینه ساز بازداشت های غیرقانونی شده است. هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی اصل منع بازداشت خودسرانه در نظام بین المللی حقوق بشر و فقه اسلامی، با تمرکز بر اصل برائت و مفاهیم عدالت محور اسلامی است. مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی، مبتنی بر اسناد بین المللی و منابع فقهی انجام شد. نتایج نشان داد فقه اسلامی، به ویژه از طریق قاعده «درء الحدود بالشبهات»، اصل برائت و احترام به کرامت انسانی، سازگاری کامل با موازین بین المللی در زمینه منع بازداشت خودسرانه دارد. همچنین، اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در مواردی چون اصول ۳۲، ۳۶، و ۳۷، هم راستا با موازین جهانی تنظیم شده اند. بنابراین، فقه اسلامی می تواند نه تنها پاسخگوی نیازهای داخلی باشد، بلکه الگویی معتبر در حوزه حمایت از آزادی های بنیادین در سطح بین المللی نیز ارائه دهد. یافته ها نشان می دهد که همکاری میان آموزه های اسلامی و استانداردهای جهانی می تواند گامی موثر در تضمین حقوق انسانی باشد.

کلیدواژه ها:

بازداشت خودسرانه ، اصل برائت ، حقوق بشر ، فقه اسلامی ، امنیت قضایی