کارکردهای اخلاقی، تربیتی و روایی کلیله و دمنه در آیینه ادبیات تمثیلی ایران

کتاب کلیله و دمنه از برجسته ترین آثار تمثیلی ادب فارسی است که از دیرباز در جایگاه متنی تربیتی، اخلاقی و آموزشی مورد توجه بوده و با بهره گیری از روایت های حیوان محور، مفاهیمی پیچیده از زندگی انسانی، روابط اجتماعی، سیاست، قدرت، خیانت، صداقت و عدالت را به صورت غیرمستقیم و در قالب حکایت هایی نمادین به مخاطب منتقل می کند. این اثر نه تنها از منظر ادبی دارای ارزش بالایی است، بلکه از دیدگاه روان شناختی، تربیتی و گفتمانی نیز قابل بررسی و بهره برداری در نظام آموزش وپرورش معاصر است. استفاده از ساختار «روایت در روایت»، خلق شخصیت های چندبعدی حیوانی با ویژگی های انسانی، و به کارگیری زبان استعاری، به کلیله و دمنه امکان داده است تا طی قرون متمادی مخاطبان را به تفکر، تامل و بازاندیشی در رفتارهای اخلاقی و اجتماعی دعوت کند. با وجود این، جایگاه این اثر در نظام رسمی آموزشی کم رنگ شده و هنوز از تمام ظرفیت های آن در طراحی برنامه های تربیتی و اخلاقی بهره برداری نشده است. هدف این پژوهش، تحلیل جنبه های اخلاقی، روایی و تربیتی کلیله و دمنه و ارائه الگویی برای کاربرد آن در آموزش غیرمستقیم ارزش های انسانی به کودکان و نوجوانان است. با رویکردی تحلیلی-مروری و بر اساس منابع علمی، سعی شده نشان داده شود که چگونه این اثر می تواند همچنان در تربیت نسل های جدید موثر باشد و آموزش اخلاق را از شکل مستقیم و محدود خارج کرده و به فرآیندی درونی، پایدار و چندلایه تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

کلیله و دمنه ، روایت تمثیلی ، اخلاق تربیتی ، آموزش غیرمستقیم