واکاوی چند روایت ناسازگار درباره «تسخیر اصفهان» به دست «مردآویج» و «علی بویه»

مقاله حاضر به واکاوی روایت های ناسازگار درباره تسخیر اصفهان به دست مردآویج زیاری و علی بویه در اوایل سده چهارم هجری می پردازد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که از مقایسه میان روایت مشهور تسخیر اصفهان به دست علی بویه به صورت مستقل با دو روایت دیگر که در متون تاریخی متقدم و متاخر برجای مانده، چه معرفت تاریخی به دست خواهد آمد؟ روایت مشهور بیان می کند که علی بویه پس از گسستن از مردآویج و گریختن از کرج ابی دلف، اصفهان را تصرف کرده و سپس آنجا را به سرعت ترک کرده و رهسپار کشورگشایی های دیگر می شود. بااین حال، بررسی منابع تاریخی نشان می دهد که دست کم دو روایت دیگر نیز وجود دارد: یکی که تسخیر اصفهان را به دست لشکریان مردآویج و با سرکردگی علی بویه می داند و دیگری روایتی که به کلی پیوند میان مردآویج و علی بویه را حذف کرده و علی را به صورت مستقل فاتح اصفهان معرفی می کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی، به بررسی این ناسازگاری ها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که روایت مشهور تسخیر اصفهان به دست علی بویه، در حال طغیان بر ضد مردآویج، لزوما روایت قطعی و یگانه نیست و روایت های دیگر و به ویژه روایتی که علی بویه را در خدمت مردآویج ترسیم می کند، سزاوار توجه ویژه ای است. این تنوع روایی می تواند ناشی از تلاش های آل بویه برای بازسازی تاریخ خود و حذف نقش مردآویج در قدرت گیری آن ها باشد. این پژوهش بر لزوم بازنگری در روایت های تاریخی و توجه به تنوع منابع در تحلیل وقایع تاریخی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

مردآویج ، علی بویه ، تسخیر اصفهان ، روایت های تاریخی ، روایت های ناسازگار