تحقیق در واژه های دیریاب نسخه ای مشکول از السامی فی الاسامی (مورخ ۵۳۷ ه .ق.) با تاکید بر واژه های سیستانی آن

چکیده: یکی از فرهنگ های کهن عربی به فارسی که در پژوهش های لغوی زبان فارسی اهمیت بسیاری دارد السامی فی الاسامی نوشته ابوالفضل احمد بن محمد المیدانی (وفات: ۵۱۸ ه .ق.) است. از این متن نسخه های کهن بسیاری برجای مانده است که کهن ترین آن ها مورخ ۵۳۷ هجری قمری است و در موزه آسیایی آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی (سابق) نگهداری می شود. ویژگی مهم این نسخه حرکت داشتن واژه های فارسی آن است؛ بنابراین به یاری آن می توان از تلفظ های رایج آن زمان آگاه شد که البته برخی از آن ها ویژه محل تولد یا زندگی کاتب بوده است. اهمیت دیگر نسخه وجود برخی برابرهای سیستانی است که کاتب برای واژه های عربی برگزیده است. این واژه ها در نسخه های دیگر متن به کار نرفته اند و تنها در متون سیستانی به ویژه مهذب الاسماء یافت می شوند. همچنین به سیستانی بودن بعضی از آن ها در کتاب الصیدنه تصریح شده است. بنابراین می توان گفت برخی واژه های دیگر نسخه که در منابع دیگر یافته نشده است، به احتمال بسیار از منطقه سیستان است. این احتمال زمانی قوی تر گشت که تعدادی از این واژه ها در فرهنگ های سیستانی معاصر نیز به نظر رسید. با توجه به اینکه متون سیستانی نسبتا اندکی از گذشته برجای مانده است وجود چنین نسخه هایی و تحقیق در آن ها اهمیتی بسیار می یابد. همچنین این نسخه، به دلیل کهن، درست، کامل و مشکول بودن ضمن اینکه در تصحیح اثر، نسخه اساس واقع می شود، بهره مندی از آن نیازمند احتیاط است؛ به ویژه در مواردی که برابرهایی متفاوت با برابرهای دیگر نسخه ها دارد.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: السامی فی الاسامی ، ابوالفضل احمد بن محمد المیدانی ، نسخه مشکول مورخ ۵۳۷ ه.ق ، کاتب سیستانی ، واژه های سیستانی