گونه شناسی و تحلیل رهیافت حل مشکل و تعارض در روایات دال بر «محرومیت های زنازادگان»

از جمله مباحث مشکل در حوزه روایات اعتقادی، مراد ظاهری احادیث مشهور فریقین است که بر «محرومیت های زنازادگان» دلالت دارند. مطابق با این روایات، زنازادگان نمی توانند وارد بهشت شوند، حلاوت ایمان را نمی چشند و از والدین خود نیز بدترند. نکوهش زنازاده و بیان محرومیت او، به صرف عملی که خود در انجام آن نقشی نداشته، به ظاهر هم با عدل خداوند متعال و هم با آیات و روایات دال بر انطباق جزای اخروی با عمل دنیوی، ناسازگار است و مکلف بودن این گونه افراد را بیهوده و عبث می نماید. نوشتار حاضر با گونه شناسی، تحلیل اسناد، توجه به خاستگاه صدوری و مکتوب، اعتبارسنجی منابع و نیز تحلیل رهیافت های حلی عالمان فریقین، سعی دارد به شیوه تحلیلی استنتاجی، به پاسخی اقناعی در خصوص هریک از گونه های این مجموعه روایی دست یابد. ثمره این پژوهش، وصول به هشت گونه نقل است که چالش برخی گونه ها با حمل بر قضیه خارجیه رفع می شود؛ برخی قضیه حقیقیه ای هستند که با حمل بر مجاز، اعم از کنایه و تحذیر، حل خواهند شد و برخی گونه ها که در مقام بیان حقیقت هستند و چالش اصلی این حوزه را به خود اختصاص داده اند، با ارائه وجوه پذیرشی و تاویلی قابل حل است. از میان وجوه تاویلی «زمینه مستعد گناه و دلالت بر علت ناقصه» پاسخ قانع کننده تری می نماید؛ به این معنا که ولد الزنا بودن علت تامه نیست و زنازاده نیز مانند دیگران، مکلف است. البته نقش عوامل محیطی، وراثتی و ... انکارناشدنی است؛ اما در عین حال، انسان را به ارتکاب عمل مجبور نمی کند بلکه تنها کارش سخت تر خواهد بود. از این رو، اثر وراثت در سرنوشت افراد مورد تایید است، اما این وراثت به عنوان یک علت ناقصه عمل می کند و نه علت تامه. این رویکرد نشان دهنده پذیرش نسبیت تاثیر وراثت در شخصیت افراد است. عدل الهی نیز با توجه به شرایط خاص هر فرد، مانند زنازادگی یا سایر عوامل محیطی، متفاوت اعمال می شود.

کلیدواژه ها:

توالد بر زنا ، تعارض اخبار ، احادیث مشکل ، محرومت های زنازادگان