تحلیل روایت دیدگاه نخبگان از توسعه ی منطقه آزاد تجاری_صنعتی بانه و مریوان

هدف: توسعه ­ی مناطق آزاد تجاری-صنعتی در مرز با هدف ایجاد توسعه ­از پایین و توانمندساختن ­مناطق ­مرزی در دستورکار دولت­ها قرار گرفته است؛ فلذا دولت­ها با­ اولویت ­قائل ­شدن برای این­ موضوع، توسعه ­ی مناطق­ مرزی را در گرو ارتقاء داد و ستد مرزی از مسیر رونق ­مناطق ­آزاد تجاری-صنعتی دیدند. استان کردستان همواره حاشیه ­بودگی و توسعه­ نیافتگی در غالب شاخص ­های توسعه را طی دهه­ های اخیر تجربه کرده است. این در حالی است که کردستان به سبب موقعیت راهبردی خود، از ظرفیت ­های مناسبی جهت سرمایه ­گذاری در بخش ­های مختلف تجاری، بازرگانی و صنعتی برخوردار بوده و مدیریت صحیح و راهبردی در این حوزه می ­تواند در پیشگیری از معضلات و مسائل مبتلا به کنونی در استان و حتی در غرب کشور موثر واقع شود. وضعیت نامطلوب شاخص­ های توسعه ­ی اقتصادی در استان کردستان همچون پایین ­بودن رفاه اقتصادی و درآمد سرانه، نرخ بیکاری بالا، پایین ­بودن اشتغال در بخش صنعتی و ضعیف ­بودن بخش صنعتی استان و... منجر شده است که اشتغال ­های کاذب و غیررسمی مانند دست فروشی و کولبری در استان کردستان گسترش یابد. از این رو، توسعه ­ی دادوستد مرزی از طریق تحقق منطقه آزاد تجاری-صنعتی می ­تواند نقش مهمی در رفع توسعه ­نیافتگی کردستان داشته باشد. لذا در این ­راستا با تاکید بر مفاهیم نظری هاروی حول تجارت و دادوستد بین ­المللی و تحلیل واینر از کارکردهای منطقه ­ی آزاد تجاری، هدف از انجام ­پژوهش­ حاضر، تحلیل ­روایت­ دیدگاه نخبگان از توسعه ­ی منطقه ­ی آزاد تجاری-صنعتی شهرستان­های بانه ­و ­مریوان در استان کردستان است.روش: در پژوهش حاضر به منظور درک عمیق موضوع مطرح ­شده، رویکرد کیفی اتخاذ شده است. روش مورد استفاده در این رویکرد، تحلیل روایت است. تحلیل روایت بدین سبب انتخاب شده که مصاحبه ­شوندگان غالبا افرادی بودند که علی ­رغم داشتن پیشینه  آکادمیک در حوزه­ های مرتبط غالبا یا از اهالی شهرهای مرزی هدف بوده یا به عنوان کارمند ارگان­های دولتی در شهرهای یادشده خدمت نموده ­اند. فن جمع­ آوری داده­ ها، مصاحبه­ با کارشناسان مربوطه به عنوان مطلعین کلیدی (اساتید هیئت علمی دانشگاه و کارشناسان حوزه­ ی اقتصاد) در استان کردستان تا رسیدن به اشباع نظری است که در نهایت ۱۲ نفر هستند. نمونه ­ها به صورت هدف­مند انتخاب شده است. برای تحلیل مصاحبه­ ها از روش تحلیل روایت مضمونی استفاده شده است. در این روش، بر مبنای تخصص کارشناسان و اشراف آنها بر حوزه ­ی تحقیق، مصاحبه ­های لازم به عمل آمده و مضمامین به دست آمده در سه دسته مفاهیم باز، مضامین گزینشی و مضامین کلیدی با اشاره به روش تحلیل استراوس و کوربین کدگذاری شدند.یافته­  ها: یافته ­ها حاکی­ از مضامین محوری توسعه ­ی روابط ­تجاری، توسعه ­ی زیرساخت­های اقتصادی ­و گردش ­سرمایه ذیل مضمون گزینشی فرصت­ های اقتصادی/تجاری و مضامین افزایش وابستگی اقتصادی، انحصار بازار و تشدید حباب ­های ­مالی ذیل مضمون­ گزینشی تهدیدات اقتصادی/تجاری؛ مضامین تقویت اشتراکات فرهنگی، تقویت انسجام­ منطقه­ ای و تقویت توریسم­ منطقه ­ای ذیل مضمون گزینشی فرصت­ های اجتماعی/فرهنگی و در نهایت، مضامین تاثیرپذیری سبک ­زندگی، تغییر الگوهای اخلاقی-بومی و تغییر بافت ­جمعیتی مناطق ذیل مضمون گزینشی تهدیدات اجتماعی/فرهنگی بود.نتیجه: توسعه­ ی مناطق آزاد تجاری-صنعتی، در راستای تمرکززدایی از امر توسعه و توسعه از پایین است که طی آن دولت ­ها تلاش می ­کنند تا با توانمندسازی مناطق محلی (به ویژه مناطق مرزی و حاشیه ­ای) و با در نظرگرفتن قابلیت ­ها و ظرفیت ­های بومی، دست به توسعه ­ی مولد زده تا از این طریق بتوانند ضمن تامین نیازهای نخستین ساکنان این مناطق، به فقرزدایی در این مناطق هدف نیز کمک کنند. استفاده از ظرفیت ­های مرزی در استان کردستان نیز در راستای همین برنامه­ های مفروض به منظور ایجاد اشتغال پایدار برای مرزنشینان، پیشگیری از گرایش آنها به قاچاق و کمک به رشد و توسعه ­ی اقتصادی، بازرگانی و صنعتی در شهرستان ­های مرزی استان است. نتایج نشاندهنده  آن هستند که تحقق منطقه ی آزاد تجاری-صنعتی در شهرستان ­های بانه­ و ­مریوان پیش از هر چیز مستلزم اصلاح جدی زیرساخت­ های کلیدی مرتبط، نظارت مناسب­ و ادغام مرزنشینان است. با این ­حال تحقق فعالیت این مناطق با فرصت ­ها و تهدیداتی در حوزه­ های مختلف اقتصادی/تجاری و اجتماعی/فرهنگی همراه است که درکنار رشد اقتصادی ­و توسعه ­ی اشتغال و رفاه در مناطق مرزی و همچنین توسعه مناسبات فرهنگی ­و اجتماعی، می­ تواند با تهدیدات بالقوه ­ای نظیر ادغام در اقتصاد سرمایه­ داری جهانی و تغییر سبک ­زندگی نیز همراه باشد. اما در کل می­ توان اذعان داشت که تحقق عملیاتی منطقه ­ی آزاد تجاری در استان کردستان می­ تواند با نوعی باز اندیشگی در مناسبات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی سیاسی و امنیتی در سطح استان و حتی غرب و شمال غرب ایران همراه باشد که طی آن، الگوها و نگاه­ های سنتی و پیشین به این منطقه دچار دگرگونی شده و کردستان به ویژه شهرستان­ های مرزی این استان را وارد فاز جدید از مناسبات و تعاملات چندگانه خواهد کرد.

کلیدواژه ها:

توسعه ، مرز ، مناطق آزاد تجاری-صنعتی ، فرصت ­ها ، تهدیدات