تاثیر فقر اقتصادی خانواده بر عزت نفس و عملکرد تحصیلی دانش آموزان

فقر اقتصادی یکی از عوامل ساختاری و پایدار در جامعه است که اثرات آن فراتر از ابعاد مالی، به حوزه های روان شناختی و آموزشی کودکان و نوجوانان نیز گسترش می یابد. هدف این مقاله مروری، بررسی و تحلیل تاثیر وضعیت اقتصادی خانواده بر دو متغیر اساسی در رشد تحصیلی و شخصیتی دانش آموزان، یعنی عزت نفس و عملکرد تحصیلی، است. رویکرد مقاله بر تحلیل مفاهیم و نظریه های روان شناسی رشد، جامعه شناسی آموزش و روان شناسی اجتماعی استوار است. ابتدا مفهوم فقر اقتصادی و ابعاد آن از منظر نظریه پردازانی چون مزلو، بوردیو و بندورا بررسی شده و سپس سازوکارهای تاثیر آن بر عزت نفس و یادگیری دانش آموزان تحلیل گردیده اند. بررسی پیشینه پژوهش های داخلی و خارجی حاکی از آن است که فقر با کاهش منابع آموزشی، تغذیه نامناسب، محدودیت های اجتماعی و فرهنگی و پیامدهای روانی چون اضطراب و ناامیدی همراه است که همگی در کاهش عزت نفس و افت تحصیلی نقش دارند. همچنین، دانش آموزانی که در فقر مزمن زندگی می کنند، بیشتر در معرض احساس ناتوانی، انزوا و کاهش انگیزه برای پیشرفت قرار دارند. در این مقاله همچنین بر نقش نهاد مدرسه، معلمان و خانواده به عنوان عوامل میانجی گر و تعدیل کننده اثرات فقر تاکید شده و پیشنهادهایی در زمینه توانمندسازی روانی و آموزشی دانش آموزان در معرض فقر ارائه شده است. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که برای کاهش شکاف تحصیلی و روانی ناشی از فقر، مداخلات ساختاری و آموزشی هماهنگ در سطح سیاست گذاری کلان و سطح مدرسه ضروری است. این مقاله تلاش می کند تا با نگاهی نظام مند، بستر مناسبی برای طراحی برنامه های حمایتی و مداخلات مبتنی بر عدالت آموزشی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

فقر اقتصادی ، عزت نفس ، عملکرد تحصیلی ، دانش آموزان ، نابرابری آموزشی ، روان شناسی تربیتی ، عدالت اجتماعی