واکاوی پیشران های کلیدی موثر بر توسعه ظرفیت تاب آوری کشاورزان در مواجهه با کم آبی (مطالعه موردی: استان زنجان)

با توجه به روند نزولی بارندگی و پدیده کم آبی طی دهه های گذشته در استان زنجان که به چالش هایی مانند تخلیه برخی روستاها و کاهش تاب آوری جوامع محلی انجامیده است و با در نظر گرفتن تهدید جدی این بحران برای امنیت معیشتی کشاورزان و امنیت غذایی منطقه، این پژوهش با هدف شناسایی و واکاوی پیشران های کلیدی اثرگذار بر توسعه ظرفیت تاب آوری کشاورزان استان زنجان در مواجهه با کم آبی به­اجرا درآمد. برای این منظور، از رویکرد آینده پژوهی شامل عدم قطعیت بحرانی و تحلیل اثرهای متقاطع و قضاوت ۱۸ متخصص منتخب استان استفاده گردید. به منظور کسب اطمینان از اعتبار علمی تحقیق، روایی عوامل از طریق مرور جامع ادبیات و اعتبارسنجی توسط پانل متخصصان (با نمونه گیری هدفمند و دستیابی به اشباع نظری) تامین شد. پایایی تحلیل ساختاری با آزمون پایداری MICMAC سنجیده شد که نتایج به­دست آمده پایداری کامل تحلیل و قابلیت اطمینان بالای یافته ها را تایید کرد. پس از ارزیابی اهمیت و عدم قطعیت عوامل توسط خبرگان، که نشان داد عامل «پذیرش عمق بحران» با میانگین رتبه ۱۸/۴۲ بالاترین اهمیت و عامل «تفکر سیستمی در حکمرانی» با میانگین رتبه ۱۸/۴۹ بالاترین عدم قطعیت را دارند، تحلیل نهایی MICMAC روی ۷ عامل کلیدی (با اهمیت و عدم قطعیت بالا) اجرا شد. بر اساس نتایج این تحلیل ساختاری مبتنی بر داده های خبرگان، سه عامل پذیرش عمق بحران، تفکر سیستمی در حکمرانی و کنترل برداشت های مازاد به عنوان پیشران های کلیدی محوری شناسایی شدند؛ تحلیل ها نشان داد این عوامل نقشی حیاتی و پیوندی (اثرگذاری و اثرپذیری بالا) در سیستم تاب آوری آینده استان زنجان دارند. یافته کلیدی این تحلیل، لزوم توجه و اقدام یکپارچه روی این سه پیشران به هم پیوسته است برای آنکه تاب آوری کشاورزان در برابر بحران آب به شکلی پایدار افزایش یابد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، بحران آب ، تحلیل اثرات متقابل ، آینده پژوهی ، استان زنجان