بررسی تغییرات روند ردپای آب در محصولات مختلف بخش های اقتصادی ایران

امروزه با محدودیت منابع آب، بررسی اقتصادی بهره وری آب از اهمیت بالایی برخوردار است. در این بین ردپای آب یکی از مهم ترین مسائلی است که می توان آن را از نظر اقتصادی بررسی نمود. لذا پژوهش حاضر تغییرات ردپای آب در ایران را برای سال های ۱۳۸۰، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ با استفاده از مدل اقتصادی داده- ستانده مورد بررسی قرار داده است. این پژوهش، بر اساس مدل داده- ستانده، رویکرد از بالا به پایین به سنجش و بررسی مصرف آب در بخش های اقتصادی کشور ایران پرداخته است. برای بررسی تکمیلی از شاخص های مختلفی از جمله فالکن مارک و شاخص سازمان ملل در بررسی ردپای آب استفاده شد. نتایج محاسبات ردپای آب نشان داد که مقدار ردپای کل در سال های ۱۳۸۰، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ به ترتیب ۲/۹۴۳۱۱، ۶/۱۰۴۶۸۹ و ۳/۱۲۰۴۸۳ میلیون مترمکعب بوده است. در بین بخش های کشاورزی، صنعت و خدمات، بخش کشاورزی با مقادیر ردپای۳/۸۸۵۷۹، ۶/۹۸۲۴۳ و ۴/۱۱۴۴۵۷ میلیون مترمکعب برای سال های ۱۳۸۰، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ بیشترین ردپای آب را داشته است. مقایسه مقادیر ردپای آب نشان داد که مقدار ردپای وارداتی از ردپای صادراتی بیشتر بوده است. بررسی تجارت آب مجازی کشور نشان داد ایران به دلیل واردات محصولات بیشتر از صادرات، طی سال های ۱۳۸۰ و۱۳۹۵ واردکننده خالص آب مجازی بوده است. شاخص فالکن مارک برای سال های ۱۳۸۰، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ به ترتیب ۲۶۷۸، ۱۹۴۵ و ۸۱/۱۶۹۷ مترمکعب محاسبه شد. در نهایت شاخص سازمان ملل برای سال های مذکور به ترتیب ۸/۵۳، ۶/۷۱ و ۸/۸۸ درصد محاسبه شد، که نشان از ورود ایران به بحران آبی دارد. در حالت کلی نتایج حاکی از وضعیت نگران کننده کشور از لحاظ آب و منابع آبی است و نیاز است تا مدیران و مسئولان بخش های مختلف کشور اهتمام کامل در توجه به این مهم داشته باشند.

کلیدواژه ها:

تحلیل داده – ستانده ، آب مجازی ، ردپای آب ، تجارت آب