احراز اختلاف در رویه دیوان بین المللی دادگستری در کشاکش شکل گرایی حقوقی و واقع گرایی حقوقی

دیوان بین ­المللی دادگستری، مهم­ترین نهاد بین المللی در زمینه رسیدگی به اختلافات میان دولت هاست و هدف اصلی آن، حل و فصل اختلافات دولت ها در قضایای ترافعی، و پاسخ دادن به سوالات نهادهای دارای صلاحیت در قالب نظر مشورتی است؛ ضمن اینکه توسعه حقوق بین الملل جزو تبعات اشتغال قضایی دیوان است و آرای دیوان نیز گاهی به حمایت از آن می پردازد. دیوان در فرایند رسیدگی به دعاوی غالبا از دو رویه شکل گرایی(فرمالیسم) حقوقی و واقع­ گرایی بهره می برد، ولی اتخاذ هر یک از این رویه­ها، تبعاتی را بر فرآیند رسیدگی و به تبع آن، عرصه حقوق بین ­الملل همراه دارد. پژوهش حاضر در صدد است تا پیامد گرایش دیوان به هریک از این رویه­ها بالاخص شکل گرایی حقوقی را بررسی کرده و به آثار و نتایج آن بپردازد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که امتناع از احراز صلاحیت به طور فزاینده­ای مشروعیت و اثربخشی دیوان را به­عنوان برترین نهاد قضایی جهان به سبب سلب فرصت های موجود در زمینه توسعه حقوق بین الملل و نیز تاثیرپذیری از واقعیات سیاسی تضعیف می­کند، چرا که شکل گرایی حقوقی باعث ناپویایی، عدم انعطاف و سیاسی­کاری دیوان می شود؛ لذا ضروری است دیوان برای غلبه بر ملاحظات سیاسی، با استناد به اصل ماوروماتیس و اتخاذ رویکرد واقع گرایی، در گسترش حقوق بین­ الملل موثر باشد.

کلیدواژه ها:

شکل گرایی حقوقی ، دیوان بین المللی دادگستری ، ماوروماتیس ، واقع گرایی ، حقوق بین الملل