نقد وبررسی حقیقت انسان از لحاظ نفس و بدن از دیدگاه دکارت و ملاصدرا (ره )

ملاصدرا و دکارت، دو فیلسوف همعصر، هر دو بر جوهری بودن نفس و بدن تاکید داشتند و انسان را موجودی متشکل از این دو جوهر میدانستند . یکی از این دو جوهر (نفس) مجرد و دیگری (بدن) مادی است. آنچه دیدگاه این دو فیلسوف را در مقابل هم قرار میدهد، نحوه تمایز نفس و بدن است. از دیدگاه دکارت، تمایز نفس و بدن ذاتی است. به این معنا که نفس و بدن دو جوهر کامال جداگانه و مستقل از هم هستند و هیچ ارتباط ذاتی با یکدیگر ندارند. در مقابل، ملاصدرا با رویکردی متفاوت، نفس و بدن را مراحل مختلف یک حقیقت واحد میدانست . به این معنا که نفس و بدن، هر دو مرتبه ای از مراتب وجودی یکدیگرند و تمایز بین آنها، مانند تمایز بین مراتب مختلف هستی، ذاتی نیست، بلکه مرتبهای است.به عبارت دیگر، از دیدگاه ملاصدرا، نفس و بدن، دو چیز کامال جدا از هم نیستند، بلکه دو وجه یا دو مرحله از یک واقعیت واحد هستند. این دیدگاه را میتوان با مفهوم تشکیک وجود در فلسفه ملاصدرا مرتبط دانست. بر این اساس، هستی دارای مراتب مختلفی است که از مرتبه ی پایینتر (ماده) تا مرتبهی باالتر (نفس و عقل) امتداد دارد. برای روشنتر شدن این تفاوت، میتوان تمایز بین نفس و بدن از دیدگاه دکارت را "دوگانگی ذاتی" و از دیدگاه ملاصدرا را "دوگانگی تشکیکی" نامید. در نهایت، نتیجه ای که میتوان گرفت این است که از دیدگاه ملاصدرا، دوگانگی نفس و بدن به معنای دکارتی آن، یعنی دوگانگی واقعی و خارجی، وجود ندارد. بلکه این دوگانگی، بیشتر ذهنی و اعتباری است و ناشی از نحوه نگرش ما به هستی است. به عبارت دیگر، ما برای فهم بهتر، نفس و بدن را به عنوان دو چیز جداگانه در نظر میگیریم، در حالی که در واقعیت، آنها دو مرحله از یک حقیقت واحد هستند.

کلیدواژه ها:

نفس ، بدن ، حدوث جسمانی نفس ، حرکت جوهری ، ترکیب اتحادی