تحلیل و بررسی مفهوم عدالت در نظام حقوقی ایران

در این مقاله درباره مفهوم عدالت از نظر افلاطون، وارسطو ، شناخت عدالت و منابع آن، قلمرو حقوق و عدالت و عدالت و نظام ارزش ها را توضیح می دهد.ارسطو در کتاب اخلاق خود، عدالت را به طبیعی و قانونی تقسیم می کند. مقصود او از عدالت طبیعی قواعد همگانی و نوعی است که از طبیعت اشیاء سرچشمه می گیرد و ارتباطی به عقاید اشخاص و قوانین حاکم بر جامعه ندارد. بر عکس، عدالت قانونی وابسته به اوامر و نواهی قانون است و ضابطه نوعی ندارد. برای مثال، نرخ بازخرید زندانی را قانون معین می کند و اجرای عدالت قانونی، منوط به پرداخت همان نرخ است . بدین ترتیب، برخلاف عدالت طبیعی که چهره آرمانی و الهی دارد، عدالت قانونی همانند حسن و قبح شرعی نزد متکلمان و عالمان اصول اسلامی است و از داده های قانون استنباط می شود.عدالت مفهومی اخلاقی است. انسان به دلیل وجود اختلافات اجتماعی، در خود به نوعی عدالت احساس نیاز می کند. این احساس عدالت نزد همه بیش و کم وجود دارد، ولی بیشتر احکام عرفی، ساده و ناقص است و همگان درباره مسایل حقوقی و اقتصادی، عدالت را تشخیص نمی دهند. همان گونه که در اخلاق باید، عرف پاکان و پرهیزکاران را مبنا قرار داد، مفهوم عدالت را نیز باید در نوشته های دانایان حقوق و اخلاق جستجو کرد. نقش و آثار عدالت در زندگی بشر از آن جا مهم دانسته شد که از دو منظر قابل بحث و بررسی می باشد. یک بعد الهی و دینی که با وجود ۹۲ آیه در قرآن و توجه خاص دیگر ادیان به عدالت و بعد دیگر مطالبات حقوق انسانی که نقش مهم و اساسی عدالت در زندگی بشر می باشد. بازخوانی عدالت از منظر قرآن و تحلیل خداوند از اهمیت، نقش و آثار عدالت را در شرایط و بستر مطالبات حقوق انسانی فراهم آورده است و فرصت های جدیدی برای اعمال و توجه به این اصل اساسی را به همگان بخشیده است

کلیدواژه ها:

عدالت ، عدالت صوری و ماهوی ، عدالت طبیعی