امکان سنجی صدور قرار نهایی در دادسرا در پی احراز موانع مسئولیت کیفری

در حقوق کیفری، علاوه بر وقوع جرم، احراز مسئولیت کیفری نیز شرط ضروری برای اعمال مجازات است. در این راستا، دفاعیات متهم در خصوص مسئولیت کیفری نقش اساسی دارد و می توان آن ها را به دو دسته «علل موجهه جرم» و «علل رافع مسئولیت کیفری» تقسیم کرد. قانون گذار در سال های اخیر این موارد را تحت عنوان «موانع مسئولیت کیفری» مطرح کرده است که هرکدام پیامدهای متفاوتی دارند. در برخی موارد، وقوع جرم محرز است، اما وجود این موانع باعث رفع مسئولیت کیفری از متهم می شود و می تواند منجر به صدور قرار منع تعقیب یا موقوفی تعقیب گردد. این پژوهش به بررسی امکان سنجی صدور قرار نهایی در دادسرا در صورت احراز موانع مسئولیت کیفری می پردازد. پرسش اساسی این است که آیا دادسرا اختیار دارد در مورد این موانع تصمیم نهایی اتخاذ کند؟ در صورت وجود این اختیار، چالش های احتمالی و راهکارهای پیشنهادی کدام اند؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و با بررسی نظریات قضائی، پرونده های کیفری و تحلیل مواد قانونی تلاش می شود تا جایگاه قانونی دادسرا در این زمینه مشخص گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که دادسرا به طور صریح در قانون، صلاحیت قطعی برای صدور قرار نهایی بر اساس موانع مسئولیت کیفری ندارد. در برخی موارد مانند دفاع مشروع و صغر سن، قانون گذار صراحتا این تشخیص را به دادگاه واگذار کرده است، اما در مواردی مانند جنون، مقام تحقیق (بازپرس یا دادیار) باید تصمیم گیری کند. بررسی رویه قضایی نیز نشان می دهد که دادسرا در برخی موارد اختیار محدودی دارد، اما ورود ماهوی به موضوع و اتخاذ تصمیم نهایی اغلب در صلاحیت دادگاه است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، دادسرا ، قرار نهایی ، علل موجهه جرم ، علل رافع مسئولیت کیفری