بررسی مردم شناسی طرح ها و نقوش لباس ها و بافته های ساسانی

سیر تحول اندیشه های مردم ایران در دوره ساسانی تنها از طریق آرمان های سیاسی و دینی آنها دانسته نمی شود، بلکه از طرح ها و نقوش پوشاک آنها نیز می تواند به فهم بهتر آرمان عات ما بدلیل کمبود مواد نوشتاری درباره جنبه الهای آنان کمک کند. آنگاه که اط های مختلف تمدن مردم کم باشد، با نگاه به فن بافندگی، طرح ها و نقوش پیچیده آنها که با مهارتی خاص همراه است می توان استنباط کرد که جامعه عصر ساسانی بسیار پر مشغله بوده و مردم از سطح زندگی پیشرفته های برخوردار بوده اند. طرح ها و نقوش بافته های ساسانی فوق العاده زیبا و پر جلوه بوده و همین ویژگی سبب شهرت آن شده بود. طرح ها و نقوش بافته ها شامل انواع طرح های هندسی، اشکال جانوران، پرندگان، گل و گیاهان بومی و موجودات پنداری و اسطوره ای بود که توسط بافندگان به کار گرفته می شد. این طرح ها نه تنها برداشتی صادقانه از طبیعت متنوع ایران بود، بلکه مذهب، ادبیات، آداب و سنن مردم ایران نیز به خلق جنبه های رمزی آن کمک می کرد، و سبب می شد که طرح های ایرانی نه تنها در حوزه فرهنگی ایران بلکه در شمال آفریقا، خاورمیانه، آسیای مرکزی، اروپا، چین و حتی کشور دور دستی ژاپن مقبول، دلخواه و مورد تقلید باشد. طرح ها و نقوش دوره ساسانی تنها به آن تداوم یافته است. المعصر محدود نشد، بلکه بعد از دوره ساسانی، در بیزانس و جهان اس پس از یک دوره والنی فترت در حیات اقتصادی ایران، دولت تازه تاسیس ساسانی با آگاهی از سوابق الدیدر نیمه دوم قرن سوم می درخشان فن بافندگی توسعه صنعت نساجی را سرلوحه برنامه های خود قرار داد و با ایجاد و حمایت از کارگاه های بافندگی در شهرهای بین النهرین، فارس، خوزستان زمینه مناسبی را برای رشد این صنعت فراهم کرد و با تنوعی از منسوجات پشمی، ابریشمی، پنبه ای و کتانی بازارهای جهانی را بدست آورد. نوآوری های نساجان دوره ساسانی تنها در ابداع طرح ها و نقوش متنوع و جذاب نبود، بلکه فن آوران ساسانی در تکامل دستگاه های بافن دگی و بهبود روش عات نوشتاری امکان قضاوت الهای تولید نیز کوشا بودند. کمبود اط را درباره کم و کیف دستگاه های بافندگی دشوار می سازد. اما وجود پارچه های طرح دار این حقیقت را آشکار می سازد که برای بافت این پارچه ها وجود دستگاه هایی که حداقل چهار گورد یا میله برای بافت جناغی و چهار گورد دیگر در چله کشی برای طرح ضروری بوده است. رواج پارچه هایی با نقش های پیچیده گیاهی و جانوری از اواسط دوره ساسانی به بعد وجود دستگاه های پیشرفته را تایید می کند. این بافته ها که نمونه های آن تا به امروز باقی مانده، نشان می دهد که در س از دستگاه الدیده سوم می های چله کشی استفاده می شده است. مطالعه آزمایشگاهی بر روی پارچه های مکشوفه از محوطه باستانی صداحیه در کنار رود فرات وجود دستگاه های چند تارکش و چله کش را تایید کرده است. افزون بر این، بافت پارچه های با عرض ۸۵ سانتی متر در ایران در مقایسه با پارچه های چینی با عرض ۵۰ سانتی متر نشان برتری فنون بافندگی در ایران نسبت به چین و سوریه در جهان آن روز است خوشبختانه مدارک مادی فروانی به صورت ده ها قطعه پارچه از دوره ساسانی در دست است و مطالب فراوانی درباره آنها به رشته تحریر در آمده است. اما طرح ها و نقوش پوشاک شخصیت های حجاری شده در طاق بستان نه تنها جز اصیل ترین مدارک محسوب می شوند، بلکه افق بسیار گسترده ای را از فهرست طرح ها و نقوش دوره ساسانی فراهم می آورد. در صحنه های شکار گراز، شکار گوزن، خسرو سوار بر اسب و صحنه اعطای منصب خسر و در طاق بستان بیش از ۸۰ طرح و نقوش و تنوعی از مدل های لباس دیده می شود. این مدارک عامل بس مهمی در شناخت و منشای بافته های ساسانی به حساب می آید. از روی طرح ها و نقوش البسه افراد حجاری شده می توان دریافت که سبک جامه ها، نقش ها ترتیب های طرحی در دوره ساسانی بر اساس نقش و مقام هر فرد تفاوت داشته است. بنابراین می توان فرض کرد که در درب ار ساسانیان نظام طبقاتی لباس وجود داشته، و طبقات اجتماع دربار ساسانی هر کدام دارای جامه و نقوش مخصوص به خود بوده اند. همچنین سبک ها و طرح های لباس افراد

کلیدواژه ها:

مردم شناسی ، طرح ها ، نقوش ، لباس ها ، بافته های ساسانی