حریم آثار تاریخی و پیامدهای حقوقی نقض آن با مطالعه و تاکید حوضخانه رستم بیگ مهاباد

حریم و حریم گذاری در سطح مختلف یکی از ابزارهای قانونی صیانت و نگهداری از آثار تاریخی و ارزشمند است که موجب می شود تا حدودی محدوده محیطی پیرامون اثر تاریخی صیانت و محافظت گردد. اما مطالعات می دانی نشان می دهد، علیرغم وجود چنین قوانین و مقرراتی، حرایم برخی بناها دچار نقض و آسیب های جدی شده اند با وجود انجام مطالعات گسترده در زمینه نقض حریم اثار تاریخی کشور، شکاف پژوهشی قابل توجهی در حوزه شهری و روستایی احساس می شود. از سویی تعداد بالای آثار ثبت شده ملی و نقض حریم آنها، نیاز به این دسته از تحقیقات را بیشتر می کند. این پژوهش با در نظر گرفتن یکی از بناهای تاریخی شهرستان مهاباد تالش دارد تا دلایل این موضوع را در بستر آن مورد ارزیابی قرار دهد. مهاباد با پیشینه کهن، بناهای تاریخی بسیاری از سه دوره صفوی، قاجار و پهلوی دارد که در بعضی موارد حریم این بناها توسط کاربری های اطراف نقض شده است. وجود ساختمان های بلندمرتبه در اطراف بناهای تاریخی علاوه بر خطرات فیزیکی در هنگام وقوع زلزله، سبب از بین رفتن خط آسمان و منظر می شود. حوضخانه رستم بیگ به دلیل قرارگیری در بافت متراکم شهر همواره در معرض تهدید کاربری های مجاور قرار دارد. مطابق قوانین و ضوابط در محدوده امالک مجاور عرصه، چنانچه بنایی در گذشته با ارتفاعی بیش از حد مجاز تعیین شده در این ضوابط ساخته شده باشد، الزام است در صورت تخریب و نوسازی تابع ضوابط و مقررات پیشرو و یا تابع ضوابط اختصاصی حریم اثر ملی باشد. دو ساختمان با ارتفاع های ۲۲ و ۲۳ متری حریم حوضخانه رستم بیگ را نقض کرده اند. با ذکر این قانون نتیجه حاصل می شود، عامل ساخت و ساز غیرمجاز در حریم حوضخانه رستم بیگ مشمول تخلف قضایی می شود و اقدامات لازم در جهت رفع آن الزامی می باشد. این تحقیق علاوه بر پیامدهای علمی ذکر شده، از جنبه عملی نیز کارآمد است، چرا که با شفافیت در بررسی نقض حریم آثار تاریخی شهرستان مهاباد، می تواند از بروز مکرر نقض حریم آنها جلوگیری نماید.

کلیدواژه ها:

حریم آثار تاریخی ، حوضخانه رستم بیگ ، حقوق آثار معماری ، بناهای تاریخی مهاباد