بررسی رابطه ارزش های اسلامی در شکل گیری روابط کالبدی و فضایی مسکن سنتی ایرانی

مسکن از منظر ابعاد کالبدی و مفهومی به عنوان مکان شکل گیری بنیان خانواده شناخته می شود و به دلیل اهمیت فراوان آن، در معماری مسکن سنتی ایرانی، شاهد الگوهای مطلوب و کاربردی از خانه هستیم. این الگوها برگرفته از جهان بینی اسلامی و فرهنگ سنتی ایرانی می باشد که به نوعی نشانی از هویت ایرانی و معماری اسلامی دارد. اما امروزه نگاهی کمیت گرا بر مسکن حاکم شده و موجب گردیده تا ارزش این نوع مسکن مطلوب کاسته شود، از این رو شناخت بیشتر مسکن مطلوب مبتنی بر اصول معماری اسلامی به خصوص در جنبه کالبدی و فضایی و بهره گیری از آن در توسعه خانه های جدید موجب از بین رفتن شکاف میان مسکن سنتی و معاصر خواهد شد. لذا این پژوهش سعی در شناخت اصول موثر بر کالبد و روابط فضایی مسکن سنتی ایرانی دارد که مبتنی بر ارزش های اسلامی است. این پژوهش کاربردی و از نوع تحلیلی-توصیفی می باشد که بر پایه مطالعات اسناد کتابخانه ای و استفاده از نرم افزارهای Depth map، A graph و Climate Consultant به منظور تحلیلی از روابط فضایی، جایگزینی و اقلیمی شکل گرفته است. همچنین خانه تاریخی (رسولیان) از یزد و خانه (عباسی ها) از کاشان انتخاب گردیده اند، نمونه موردی های تحقیق می باشند. در این پژوهش ویژگی های مسکن مطلوب از منظر آیات و روایات برشمرده می شوند و پس از آن مولفه های اصلی حاصل از این منظر که شامل هندسه و تناسبات، سلسله مراتب، حریم، فضای تهی و انعطاف پذیری می شود را در نمونه های موردی تحلیل می نماییم. این مولفه ها علاوه بر کالبد، در روابط فضایی مسکن سنتی همانند ورودی، اندرونی و بیرونی، حیاط ها، قسمت های اصلی خانه و بخش خدماتی اثر گذار است و موجب ماندگاری و اصالت خانه های سنتی ایرانی در طول دهه ها گردیده است.

کلیدواژه ها:

مسکن سنتی ، معماری ایرانی اسلامی ، روابط کالبدی و فضایی ، هویت معماری سنتی ، ارزش های اسلامی