ارزیابی معماری همساز با اقلیم در عمارت های تاریخی شهر بجنورد

هنر و معماری در ایران از گذشته تا به امروز از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است. و عامل اقلیم از دیرباز در معماری و شهرسازی سنتی شهرهای ایران، به عنوان یک پارامتر ویژه در طراحی، مورد توجه بوده است. اما عدم توجه به بنیادهای پایداری معماری سنتی ایران و عوامل گوناگون موثر بر آن، امروزه پیکری فرسوده و ناپایدار از بافت شهری به جای گذارده است و موجب گردیده است بحران انرژی، آلودگی محیط زیست، پدیده گرم شدن زمین و جزیره گرمایی در شهرهای بزرگ تبدیل به بحران گسترده ای گردد که موجب شده امروزه نظریه توسعه پایدار و در پی آن معماری پایدار از بحث برانگیزترین موضوعات معماری معاصر در دنیا گردد. که طراحی اقلیمی به عنوان مهم ترین و اصولی ترین روش در کاهش آلودگی محیط زیست، صرفه جویی انرژی، و پایدار نگه داشتن فضاها از اهمیت ویژه ای برخوردار شود. با این پیش فرض که استفاده از راهکارهای ساخت و ساز همساز با اقلیم در فضاهای زندگی امروزی همچون معماری بومی گذشته می تواند بدون تحمیل کمترین هزینه اضافی، سهم چشمگیری در بهینه سازی مصرف سوخت های فسیلی و کاهش آلودگی محیط زیست ایفا نماید. و اصلاح فرهنگ ساخت و ساز در جهت همساز با اقلیم در سطح کشور می تواند سهم بسزایی در بهینه سازی منابع تجدیدناپذیر داشته باشد. در این مقاله با تحلیل معماری بومی اقلیم سرد در دو عمارت تاریخی شهر بجنورد سعی بر تبیین راهکارهای معماری همساز با اقلیم داشته تا بتوان با استفاده از معماری بومی منطقه و تطبیق آن با زندگی امروز در جهت توسعه پایدار و کاهش مصرف منابع تجدیدناپذیر گام برداریم. که بدین سبب جهت گردآوری داده ها از روش اسنادی-کتابخانه ای استفاده شده است و سپس مطالعات انجام گرفته به صورت میدانی و به روش توصیفی-تحلیلی در دو بنای عمارت جاجرمیها و عمارت مفخم بجنورد به عنوان دو بنای شاخص شهر بجنورد با معماری متفاوت مورد بررسی قرار گرفته، نتایج بررسی ها نشان داد که استفاده از شرایط محیطی برای ایجاد اسایش در بناها همیشه از اهداف مهم طراحی بوده و هر یک از اجزای ساختمان ها با وجود هندسه و معماری متفاوت به نوعی همساز با شرایط اقلیمی بوده اند.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، معماری همساز با اقلیم ، عمارت جاجرمیها ، عمارت مفخم ، بجنورد ، معماری پایدار