چالش های جذب سرمایه گذاری و مشارکت خارجی در بخش نفت و گازایران: تحلیل موانع داخلی و تحریم های بین المللی

این پژوهش به بررسی نظام مند چالش های ساختاری و بین المللی فراروی جذب سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت و گاز ایران می پردازد. با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و بررسی داده های آماری دوره ۱۳۷۰-۱۴۰۰، مطالعه حاضر نشان می دهد که صنعت نفت ایران علی رغم برخورداری از ۱۵۸.۰۱ میلیارد بشکه ذخایر نفتی اثبات شده (رده چهارم جهانی) و ۳۲.۵۶ تریلیون مترمکعب ذخایر گازی (رده دوم جهانی)، در جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی با چالش های جدی مواجه است.یافته های تحقیق حاکی از آن است که سه عامل کلیدی مانع اصلی جذب سرمایه گذاری در این بخش بوده اند۱.موانع داخلی: شامل ضعف در مدل های قراردادی بیع متقابل و IPC، بوروکراسی پیچیده، و شفافیت پایین (شاخص فساد ۲۵ از ۱۰۰ در ۲۰۲۲)۲.تحریم های بین المللی: که موجب کاهش ۹۱ درصدی سرمایه گذاری خارجی پس از خروج آمریکا از برجام شده و دسترسی به فناوری های پیشرفته به ویژه در حوزه فناوری های پیشرفته افزایش برداشت (EOR) را محدود کرده است۳.رقابت منطقه ای: به گونه ای که مدل های قراردادی ایران در مقایسه با نمونه های موفق منطقه مانند عراق و قطر از جذابیت کمتری برخوردارند.مطالعه تطبیقی میادین مشترک نشان می دهد که ایران در بهره برداری از این میادین به شدت عقب افتاده است. به عنوان مثال، در حالی که قطر روزانه ۱.۲ میلیارد مترمکعب از میدان پارس جنوبی گاز تولید می کند، این رقم برای ایران ۷۰۰ میلیون مترمکعب است. همچنین در میدان مجنون، تولید عراق با مشارکت شل به ۲۵۰ هزار بشکه در روز رسیده، در حالی که سهم ایران تنها ۳۵ هزار بشکه است. از سوی دیگر، ضریب بازیافت پایین مخازن (۲۰-۲۵%) در مقایسه با استانداردهای جهانی به دلیل عدم دسترسی به فناوری های پیشرفته، خسارت دیگری است که صنعت نفت کشور متحمل می شود.

کلیدواژه ها:

سرمایه گذاری مستقیم خارجی ، صنعت نفت و گاز ایران ، مدل های قراردادی نفتی ، تحریم های بین المللی ، میادین مشترک نفتی