بررسی اثرات غیرکشندگی باکتری Bacillus thuringiensis روی حلزون Achatina fulica

حلزون  Achatina fulica (Gastropoda, Achatinidae)یکی از مهم ترین آفات کشاورزی با انتشار گسترده و دامنه میزبانی وسیع در گیاهان مختلف است. متداول ترین روش کنترل این گونه، استفاده از حلزون کش شیمیایی متالدئید است که اگرچه در کنترل جمعیت کارایی دارد اما اثرات منفی آن برای محیط زیست قطعی است. بنابراین، جستجو برای شیوه های جایگزین مانند استفاده از عوامل کنترل بیولوژیک ضروری شده است. باکتری Bacillus thuringiensis (Bt) مهم ترین عامل میکروبی برای کنترل حشرات آفت است و برای استفاده از آن در کنترل نرم تنان زیان آور کشاورزی، به بررسی بیشتری نیاز هست. در پژوهش حاضر، اثر باکتری Bt تهیه شده به صورت فرآورده تجاری در داخل کشور، به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم (در حالت اندوفیت) روی حلزون A. fulica بررسی شد. کاهو به عنوان یک میزبان ترجیحی حلزون، در گلخانه کشت و برای تغذیه حلزون مورد استفاده قرار گرفت. برای دستیابی به باکتری در فاز رویشی، از کشت آن روی Nutrient Agar (NA) استفاده شد. پتانسیل اندوفیت شدن Bt با استفاده از روش پاشش روی برگ ها و روش آبیاری گیاهان ۶ هفته ای کاهو از سوسپانسیون باکتری با غلظت معادل  CFU/ml ۱۰۸×۷/۸ مورد مطالعه قرار گرفت. داده های حاصل از ۱۰ روز بعد از تلقیح در خصوص اندوفیت شدن باکتری در برگ ها نشان داد که این فرایند فقط با روش پاشش موفق بوده و برگ های گیاهانی که با سوسپانسیون باکتریایی از طریق ریشه تیمار شده اند، فاقد باکتری اندوفیت است. تاثیر Bt در چند تیمار مختلف با غوطه وری برگ های کاهو درون سوسپانسیون اسپور-کریستال باکتری (در مقادیر CFU/ml ۱۰۸× ۵ و ۱۰۹)، درون سوسپانسیون باکتری در فاز رویشی و بدون کریستال (cell/ml ۱۰۸× ۵)، سوسپانسیون باکتری Xanthomonas translucens (شاهد ۱) و آب مقطر استریل (شاهد ۲) روی افراد بالغ و نابالغ حلزون A. fulica مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هیچ کدام از تیمارها روی افراد بالغ حلزون اثر قابل مشاهده ندارد اما افراد نابالغ حلزون تیمار شده با غلظت CFU/ml ۱۰۹ از روز دوم تیمار به بعد و به مدت ۲۱ روز هیچ تغذیه ای از برگ های کاهو نداشتند. برای تایید وجود باکتری در دستگاه گوارشی افراد نابالغ که تغذیه را متوقف کرده بودند، در فواصل زمانی ۱۴ و ۲۲ روز پس از تیمار، لوله گوارشی از بدن آنها در شرایط استریل جدا شد. سوسپانسیون حاصل از همگن سازی در هاون چینی حاوی آب مقطر استریل، در ظروف پتری حاوی آگار غذایی کشت داده شد. پنج روز بعد از انکوباسیون، وجود اسپور و کریستال Bt تایید شد. همچنین، بررسی مولکولی وجود باکتری در دستگاه گوارشی با استفاده از PCR و توالی یابی ژن ۱۶S rRNA انجام گرفت و هویت باکتری با مقایسه توالی در بانک های اطلاعاتی تایید گردید. با این که مرگ این گونه حلزون با باکتری مورد استفاده، ثبت نشد اما توقف تغذیه مراحل نابالغ به مدت سه هفته، می تواند تاثیر بسزایی در کاهش خسارت حلزون داشته باشد.

کلیدواژه ها:

Achatina fulica ، باکتری بیمارگر حشرات ، کنترل میکروبی ، آفت کشاورزی ، اندوفیت