تدوین و ارزیابی محتوایی پروتکل درمانی اختلال سوگ طولانی مدت مبتنی بر درمان چندبعدی معنوی و متون اسلامی

زمینه و هدف: اختلال سوگ طولانی مدت، که در سال ۲۰۲۲ به عنوان یک اختلال روانی به DSM-۵-TR افزوده شد و در دسته اختلالات مرتبط با تروما و استرس قرار دارد، نیازمند مداخلاتی است که با باورهای فرهنگی و معنوی هم خوانی داشته باشد. این پژوهش با هدف تدوین پروتکل درمانی برای این اختلال، مبتنی بر مولفه های معنوی استخراج شده از متون اسلامی و رویکرد درمان چندبعدی معنوی، انجام شد. روش ها: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی (کمی-کیفی) در دو بخش انجام شد. در بخش اول، مفاهیم و سازوکارهای معنوی موثر بر مدیریت و درمان سوگ از آیات و روایات اسلامی استخراج گردید. پس از جستجوی واژگان کلیدی و «تحلیل مضمون»، مولفه ها در قالب مقوله ها و مضامین نهایی انتخاب شدند. در مرحله کمی این بخش، روایی محتوای مولفه ها با استفاده از نظرات ۱۲ متخصص روان شناسی و علوم حوزوی و شاخص های CVR و CVI ارزیابی شد. در بخش دوم، در مرحله کیفی، بر اساس مفاهیم تایید شده و انطباق آن ها با درمان چندبعدی معنوی، پروتکل درمانی تدوین شد و در مرحله کمی این بخش، برای اعتبارسنجی پروتکل، از روش «دلفی کلاسیک» و نظرات ۱۱ متخصص آشنا با این رویکرد درمانی استفاده شد و شاخص های CVR و CVI برای ارزیابی نهایی پروتکل به کار گرفته شد. یافته ها: در بخش اول پژوهش، ۷۲ مولفه معنوی از متون اسلامی استخراج شد که پس از ارزیابی ۱۲ متخصص، ۶۹ مولفه با مقادیر CVR  بالاتر از ۰/۵۶ و CVI بالاتر از ۰/۷۹ در قالب ۱۶ مقوله و ۸ مضمون تایید شدند و ۳ مولفه حذف گردیدند. در بخش دوم، پروتکل درمانی تدوین شده بر اساس این مولفه ها و منطبق بر درمان چندبعدی معنوی، توسط ۱۱ متخصص ارزیابی شد. شاخص های CVR و CVI  برای محتوای جلسات درمانی نیز در همه موارد بالاتر از ۰/۵۹ و ۰/۷۹ بودند و پروتکل نهایی به تایید متخصصان رسید. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد که پروتکل درمانی تدوین شده بر اساس مفاهیم اسلامی و رویکرد چندبعدی معنوی، از نظر روایی و اعتبار محتوایی تایید شده و می تواند به عنوان روشی موثر در درمان اختلال سوگ طولانی مدت به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

Prolonged Grief Disorder ، Therapeutic Protocol ، Spiritually Multidimensional Psychotherapy ، Islamic Texts ، Content Validity ، اختلال سوگ طولانی مدت ، پروتکل درمانی ، درمان معنوی ، متون اسلامی ، روایی محتوایی