خدعه و غدر در سیره نظامی و فرماندهی امام علی(ع)

خدعه یا فریب به عنوان یکی از مهم ترین تدابیر عملیاتی، نقش حیاتی در سرنوشت پیکارهای بشری در طول تاریخ داشته است، همچنان که در نبردهای اسلام و حتی در جنگ های معاصر، مصادیق زیادی از به کارگیری آن ثبت شده است. امروزه خدعه در جنگ، هم در سطح کلان یعنی در عرصه برنامه ریزی ها، استراتژی های هجوم و دفاع، فرماندهی و تاکتیک ها و هم در سطح خرد یعنی در رویارویی رزمنده مسلمان با دشمن در میدان نبرد قابل تعمیم است. یکی از موضوعات مهم و کاربردی حول محور فرمایش پیامبر اسلام (ص): «ان الحرب خدعه؛ جنگ فریب است» در سیره نظامی و فرماندهی امیرالمومنین (ع)، جواز یا عدم جواز استفاده از «خدعه» و «غدر» در هنگام مواجهه و جنگ با دشمن می باشد. این پژوهش به لحاظ روش تحقیق، توصیفی و ماهیتا کیفی و کاربردی است و تلاش گردید موارد مرتبط با موضوع از قرآن و روایات و منابع فقهی، تاریخی و تفسیری، استخراج و مورد تجزیه وتحلیل قرار گیرد. بررسی ها نشان می دهد که امیرالمومنین (ع) از خدعه (فریب) تنها در جنگ با دشمنان بهره می بردند ولی هیچ گاه از غدر که به معنای نیرنگ و خیانت و تلاش در جهت شکست دشمن به هر وسیله ممکن است، استفاده نمی کردند. خدعه و فریب در اسلام به جز در جنگ به عنوان چاره جویی و بکار بستن راهکارهایی برای غلبه بر دشمن جایز نیست و غدر و پیمان شکنی و خیانت و وفا ننمودن به عهد و پیمان در جنگ و غیر آن جایز نمی باشد.

کلیدواژه ها:

امیرالمومنین (ع) ، خدعه ، غدر ، سیره نظامی و فرماندهی