ارزیابی صفات زراعی - مورفولوژیکی برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی در لوبیا چشم بلبلی (Vigna unguiculata L.)

لوبیا چشم بلبلی یکی از حبوبات چند منظوره ای است که در چندین منطقه خشک استوایی رشد می کند. با این حال، نظر به عدم وجود اطلاعات ژنتیکی دقیق در بسیاری از کشورهای آسیایی، موفقیت برنامه های اصلاحی چندان چشم گیر نیست. لذا در پژوهش حاضر، به منظور ارزیابی تحمل به خشکی، از ۳۰ ژنوتیپ لوبیا چشم بلبلی کلکسیون حبوبات بانک ژن گروه زراعت و اصلاح نباتات حاصل از نتایج بررسی های چندین ساله، آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط بدون تنش آبی (۶۰ میلی لیتر تبخیر از تشتک تبخیر) و تنش خشکی (۱۲۰ میلی لیتر تبخیر از تشتک تبخیر) در سال زراعی ۰۲-۱۴۰۱در مزرعه آموزشی پژوهشی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. نتایج آزمایش نشان داد که ژنوتیپ ها از نظر صفات زراعی- مورفولوژیکی تفاوت معنی داری با یکدیگر داشتند. تجزیه خوشه ای، ژنوتیپ ها را در چهار خوشه گروه بندی کرد. در مجموع بر اساس تحلیل بای پلات، تجزیه خوشه ای و همبستگی، در شرایط نرمال ژنوتیپ های ۴، ۶، ۱۴، ۲۸ و ۲۹ و در شرایط تنش خشکی ژنوتیپ های ۵، ۶، ۱۴، ۲۸ و ۲۹ بالاترین عملکرد دانه را دارا بودند. با توجه به اینکه ژنوتیپ های ۲۸، ۲۹ و ۱۴ دارای کاهش عملکرد کمتری در شرایط تنش خشکی نسبت به نرمال می باشند از این رو به عنوان ژنوتیپ های متحمل شناسایی شدند که در قیاس با ارقام شاهد دارای عملکرد بالاتری بودند، که می توانند به عنوان منابع ژنتیکی نویدبخشی برای بهبود اصلاح تحمل به خشکی در لوبیا چشم بلبلی قلمداد شوند.

کلیدواژه ها:

آماره چند متغیره ، تنش غیر زیستی ، تنوع ژنتیکی ، لوبیا چشم بلبلی ، تحمل خشکی