ارزیابی رشد شهری با رویکرد بوم شناسی سیمای سرزمین(مطالعه موردی: شهر قم)

پژوهش حاضر تلاشی در جهت تبیین الگویی های فضایی شهر قم در ۵۰ سال اخیر دارد. این پژوهش از نظر ماهیت، کاربردی و از نظر روش، توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر داده های سنجش از دور است. به گونه ای که ابتدا تصاویر سال های ۱۹۷۲، ۱۹۸۶، ۱۹۹۷، ۲۰۰۸ و ۲۰۲۱ از ماهواره لندست ۵ و ۸ در سنجنده هایMMS و TM وOLI اخذ گردید. سپس با استفاده از نرم افزار ENVI و روش طبقه بندی نظارت شده به نقشه های کاربری اراضی در چهار کلاس شهری، کشاورزی، کوه و آب تبدیل شدند. سپس به نرم افزار Fragastas آماده سازی گردیدند و در مرحله بعدی برای تحلیل سیمای سرزمین به این نرم افزار فراخوانی شدند. در مرحله بعدی این نقشه ها با استفاده از متریک های فضایی (PALAN-PD-NP-LSI-LPI-AWMFD-ENN-MN) مورد بررسی قرار گرفتند. در مرحله آخر با فراخوانی این متریک ها در مدل آنتروپی شانون شمای کلی از الگوی رشد فضایی شهر قم در ۵۰ سال اخیر حاصل گردید. نتایج این پژوهش نشان داد که همگام با افزایش رشد جمعیت شهر قم که عامل عمده آن مهاجرت بوده و رشد فیزیکی شهر نیز افزایش پیدا کرده؛ اما این رشد در دوره های متفاوت الگوهای متفاوتی داشته است. در حد فاصل سال های ۵۰ تا ۶۵ شهر قم رشد فیزیکی چشمگیری داشته است و شهر بدون توجه به جهت بهینه در تمام جهات رشد پیدا کرده است در حد فاصل سال های ۶۵ تا ۷۵ و ۷۵ تا ۸۵ نیز با وجود افزایش جمعیت شهری اما رشد فیزیکی شهر همانند دوره قبلی شتابان نبوده است و بیش تر در فضاهای خالی موجود و ارتفاعی بوده است.

کلیدواژه ها:

رشد شهری ، سنجش از دور ، متریک های سیمای سرزمین ، مکان یابی ، شهر قم