زمانداری مدرج در بندهای متممی زبان فارسی در چارچوب کمینه گرایی لاندا و نقشگرایی گیون

این مقاله به بررسی رابطه‎ی شدت کنترل فعل بند پایه بر زمانداری بندهای متممی زبان فارسی میپردازد. لاندا (Landau, ۲۰۰۶) کنترل اجباری بند پایه بر محمول بند متمم زماندار و بیزمان را نتیجهی رخداد عمل در بند متممی میداند. تعبیر معنایی محمول بند پایه، وجه و زمانداری بند پیرو را تعیین می کند؛ این امر از طریق مشخصهی دستوری زمانداری و مشخصهی معنایی زمان، تحقق می یابد. مشخصهی زمانداری از لحاظ نحوی به حوزهی بند و مشخصهی زمان از نظر معنایی بر رخداد گفتار دلالت میکند. از سوی دیگر گیون (Givón, ۱۹۸۰) معتقد است ساختهای کنترلی، نتیجهی تلفیق دو حوزهی معنی و نحو هستند. افزایش شدت کنترل بند اصلی بر رخداد بند متممی، درجه بیزمانی بند متمم را افزایش میدهد. هدف این مقاله، بررسی زمانداری و زمان، با توجه به دو ویژگی کنترل و بیزمانی در چارچوب کمینهگرایی لاندا (Landau, ۲۰۰۶) و نقشگرایی گیون (Givón, ۱۹۸۰) است؛ بطوریکه شدت کنترل فعل بند پایه تاثیر مستقیم بر تحقق رخداد عمل، درجه بیزمانی و بازنمایی فاعل بند متممی دارد. دادههای این پژوهش، به شیوه کتابخانه ای گردآوری و به روش توصیفی- تحلیلی بررسی شدهاند. نتایج نشان می دهد با کاهش شدت کنترل فعل بند پایه، وجه و زمانداری بندهای متممی از التزامی بیزمان به سمت اخباری زماندار تغییر مییابد و زمان رخداد عمل بند متممی نیز ارجاع کمتری به بند پایه دارد. بطورکلی با تلفیق رویکردهای صورتگرا و نقشگرا، نتایج حاکی از مدرج بودن ویژگی نحوی زمانداری در بندهای متممی است؛ بطوریکه از بیزمانی کامل به سمت زماندار ضعیف، متوسط تا کامل متغیر میشود.

کلیدواژه ها:

زبان فارسی ، بند متممی ، زمانداری ، کمینه گرایی ، نقشگرایی