دفاع مشروع در نظام حقوق کیفری کشور عراق و لبنان

در حقوق کیفری عراق و لبنان، "دفاع مشروع" یا "دفاع از خود " یک اصل قانونی است که به فرد اجازه میدهد در مقابل تهدید یا حمله غیرمجاز، از خود دفاع کند. این اصل در بسیاری از نظامهای حقوقی جهان بهویژه در کشورهای عربی، از جمله عراق و لبنان، در نظر گرفته میشود. در حقوق کیفری عراق، دفاع مشروع بهطور کلی به فرد اجازه میدهد که در صورت تهدید غیرمجاز، در حدود معقول و متناسب با خطر، از خود دفاع کند. این حق بهطور خاص در ماده ۱۹۵ قانون جزای عراق ذکر شده است. در این ماده تصریح شده که اگر فردی در حال دفاع از خود، مال یا جان خود یا دیگران باشد و در چارچوب شرایط خاص و متناسب با تهدید، اقدام کند، این عمل بهعنوان دفاع مشروع به حساب میآید و از مسئولیت کیفری معاف میشود.در لبنان نیز، دفاع مشروع بهعنوان یک اصل اساسی در قانون جزا شناخته میشود. قانون جزای لبنان (ماده۱۸۵ )بیان میکند که هر فردی که تحت تهدید جدی و فوری قرار گیرد، حق دارد برای دفاع از خود از اقدام متناسب با تهدید استفاده کند. این مفهوم مشابه با عراق است، اما در لبنان بیشتر به تحولات و تغییرات جامعه و تهدیدات اجتماعی توجه میشود.در لبنان، قانون عالوه بر شرایط عمومی دفاع مشروع، به محدودیت هایی در خصوص نوع دفاع نیز اشاره دارد. برای مثال، دفاع از خود نباید شامل استفاده از سالحهای مرگبار در صورت وجود تهدید غیرکشنده باشد.در هر دو کشور عراق و لبنان، اگر فردی که در حال دفاع از خود است، به طور نامتناسب و غیرموجه از حد دفاع مشروع فراتر رود، این عمل بهعنوان تجاوز از دفاع مشروع شناخته میشود و ممکن است فرد به مسئولیت کیفری محکوم شود.در عراق و لبنان، تجاوز از دفاع مشروع به معنای استفاده از نیروی بیش از حد در برابر تهدید است. اگر فرد پس از پایان تهدید یا پس از دفع خطر همچنان به اقدام دفاعی ادامه دهد، این اقدام تجاوز از حد دفاع مشروع تلقی خواهد شددر این پژوهش، شرایط و معیارهای قانونی دفاع مشروع، دلایل اثباتی آن و رویههای قضایی موجود در حقوق کیفری لبنان و عراق بررسی و تفاوتها و شباهتهای این دو نظام حقوقی در زمینه دفاع مشروع تحلیل شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی- انتقادی و تحلیل محتوایی به بررسی موضوع پرداخته است .

کلیدواژه ها:

دفاع مشروع ، تجاوز ، تجاوز از دفاع مشروع ، نظام حقوق کیفری عراق ، نظام حقوق کیفری لبنان